Χρίστος Παπαδημητρίου: «Μόνο για τον έρωτα και την επανάσταση αξίζει να γράφει κανείς»

Ο Χρίστος Παπαδημητρίου, ο συνδημιουργός του «Logicomix», με αφορμή το μυθιστόρημά του με τίτλο «Ανεξαρτησία» μιλάει στο click@Life για τον έρωτα και την πολιτική.

Ο Χρίστος Παπαδημητρίου, ο γκουρού της πληροφορικής στο Mπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, θεωρείται ένας από τους κορυφαίους επιστήμονες στον κλάδο του. Ωστόσο στην Ελλάδα έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό, όταν συνεργάστηκε μαζί με τον Απόστολο Δοξιάδη στη συγγραφή του εξαιρετικού graphic novel «Logicomix».

Συνέχισε με το μυθιστόρημά του «Τούρινγκ μαθήματα αγάπης» (εκδ. Λιβάνης) αφηγούμενος μια ερωτική ιστορία με φόντο τους δαιδάλους του διαδικτύου και τώρα επανέρχεται με το πολυεπίπεδο, πολυφωνικό μυθιστόρημά του που έχει τον εύγλωττο τίτλο : «Ανεξαρτησία» (εκδ. Πατάκη). Ο Χρίστος Παπαδημητρίου σκιαγραφεί το πορτρέτο μιας αινιγματικής γυναίκας που αποτελεί το πρόσωπο-κλειδί σε μια τρομοκρατική οργάνωση. Με αφορμή τον ταραγμένο βίο της, ο συγγραφέας μας ταξιδεύει από το 1821 ως την περίοδο της δικτατορίας και από την πτώση του Τείχους στο Βερολίνο ως την σημερινή Ελλάδα της κρίσης.

Ο αντιδικτατορικός αγώνας και η εξέγερση του Πολυτεχνείου κατέχουν κεντρική θέση στην αφήγησή σας. Εσείς πώς τα βιώσατε; Τι σας ώθησε να «επιστρέψετε» ως συγγραφέας στην περίοδο της δικτατορίας, όταν οι ιδεολογίες και η πολιτική είχαν ακόμη τη δύναμη να κινητοποιούν και να συγκινούν τους ανθρώπους; Και υπό ποιες συνθήκες φύγατε από την Ελλάδα;

Ήμουν φοιτητής στο Πολυτεχνείο από το 67 έως το 72. Ο Παπαδόπουλος, δηλαδή, έφαγε τα νιάτα μου. Έφυγα από την Ελλάδα όχι τόσο για να σπουδάσω –δεν το σκεφτόμουν σοβαρά τότε- αλλά γιατί δεν άντεχα άλλο τη χούντα. Λιποτάκτης δηλαδή. Και τη στιγμή που είχα αράξει στο Πρίνστον, μπαίνει το τανκς στο Πολυτεχνείο. Πάνω από τους φίλους μου. Η χούντα είναι και για μένα εμπειρία τραυματική, αλλά με κάπως ασυνήθιστο τρόπο, όλο ενοχές και υποθετικούς λόγους. «Κι αν δεν είχα φύγει;». Πολύ σωστά το λέτε, εκείνη ήταν η ώρα της ιδεολογίας. Τη θυμάμαι με νοσταλγία - και παίζω το παιχνίδι της στο βιβλίο μέχρι το τέλος. Αλλά προτιμώ το παρόν. Όπου με ένα «κλικ»- άμα το θέλεις – όλα ξεφουσκώνουν. Όλα όσα έχουν σκέτο αέρα μέσα, εννοώ.

Από την επανάσταση του 1821, ως την περίοδο της χούντας και την Ελλάδα του 2007, οι ήρωές σας μοιάζουν να βασανίζονται από τα ίδια ερωτήματα. Το όραμα της ανεξαρτησίας είναι μια ακόμη ουτοπία για τα πρόσωπα του βιβλίου σας;

Ανεξαρτησία για μένα πάει να πει πολλά. Είναι η ουτοπία που κυνηγούσαν τα έθνη, αγουροξυπνημένα, τον 19ο αιώνα. Είναι το τάβλι, και τα ζάρια που δεν θυμούνται την προηγούμενη ζαριά. Είναι το βάρος του παρελθόντος που πρέπει να πετάξουμε από πάνω μας και δεν το καταφέρνουμε, τα φαντάσματα που εξορκίζουμε, χαϊδεύοντάς τα. Οι ήρωές μου παλεύουν με όλα αυτά και μ' άλλα τόσα ακόμα.

Θα απαντήσετε στο ερώτημα που θέτει μια από τις ηρωίδες σας, η Έλλη Ρούσου: τι κοινό έχουν η επανάσταση και ο έρωτας;

Είναι παιχνίδια σκληρά, δίχως κανόνες. Τα περιμένεις και τα δυό, μάταια, όλη σου τη ζωή. Και τα δυο απαιτούν θυσίες ζόρικες-είναι ασυμβίβαστα με το να είσαι γονιός, για παράδειγμα. Μόνο για τον έρωτα και την επανάσταση αξίζει να γράφει κανείς. Και μας αλλάζουν, ριζικά, και τα δύο. Ναι, σωστά το καταλάβατε, είναι οι απαντήσεις που δίνουν οι ήρωές μου σε εκείνο το πάρτι. Αν ήξερα άλλη απάντηση, θα την είχα γράψει κι αυτή…

Στο βιβλίο σας περιγράφετε την πορεία μιας αντιδικτατορικής οργάνωσης που εκτρέπεται στην τρομοκρατία. Ποια είναι η δική σας ερμηνεία για το φαινόμενο της τρομοκρατίας στην Ελλάδα ; Και πώς αποτυπώνεται η δική σας αντίληψη για αυτό το ζήτημα στο μυθιστόρημά σας;

Κοιτάξτε, το καλοκαίρι του 2007, όταν το Logicomix φαινόταν να τελειώνει επιτέλους, μου πέρασε από το μυαλό μια τρελή ιδέα. Να γράψω κάτι – μάλλον σύντομο το σχεδίαζα– για την περίφημη Άννα, τη γυναίκα που ο θρύλος τη θέλει να συμμετέχει στα πρώτα χτυπήματα της 17Ν. Και να την πω Ελένη. Όλα τα άλλα μου προέκυψαν στον δρόμο. Για να πω την

ιστορία της Ελένης όπως την ήθελα, έπρεπε να μπλέξω και τις άλλες ιστορίες. Του πατέρα της, του γιού της, του προ-προπάππου της. Να πω για τον άντρα της τον Τσιγγάνο, το τάβλι, τις πιθανότητες. Καμιά φορά, ή τα λές όλα ή δεν έχεις πει τίποτα. Ο Μανώλης Πιμπλής έγραψε στα Νέα ότι το βιβλίο μου «συνδιαλέγεται με τον εξεγερμένο Έλληνα». Τον εξεγερμένο Έλληνα εγώ δεν τον βλέπω ως μυστήριο που πρέπει να εξηγήσω. Μυστήριο για μένα είναι η απουσία του. Το 2012, για παράδειγμα. Αγανακτισμένους Έλληνες είδαμε, εξεγερμένους όχι. Ίσως ο μόνος εξεγερμένος Έλληνας που είδαμε φέτος να ήταν ο Μάκης ο Χριστούλας, ο εβδομηντάχρονος που έπιασε τη στιγμή όσο κανένας άλλος τινάζοντας τα μυαλά του προς την Βουλή των Ελλήνων. Θυμάται κανείς το γράμμα που μας άφησε;

Στο μυθιστόρημά σας βρίσκει θέση ως ιδιότυπο χρονικό και η περιπέτεια του Σαράντου Παπαγιαννόπουλου, ενός αγωνιστή του ’21 που ήταν πρόγονός σας. Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίσατε ως συγγραφέας προκειμένου να αξιοποιήσετε στη μυθοπλασία σας στοιχεία της οικογενειακής σας παράδοσης για αυτό το πρόσωπο;

Ανάμεσα στους χαρακτήρες της «Ανεξαρτησίας» ποιόν αγαπώ πιο πολύ; Πώς διαλέγεις ανάμεσα στα παιδιά σου; Η αγάπη που έχω για το Σαράντο, πάντως, ξεπερνάει κατά πολύ τη συγγένεια. Είναι ένα δημιούργημα διανοητικό, πιο πολύ αυτός από τους άλλους. Ένας εμπειρικός φιλόσοφος, φύσει συντηρητικός, που δεν διστάζει να πηδήξει στη καινούργια βάρκα και με τα δυο του πόδια όταν του το γυρεύει ο καιρός. Και να το κάνει ξανά και ξανά, σε όλη του τη ζωή, κάθε φορά που το θέλει η δίνη γύρω του. Έτσι ήταν ο πρόγονός μου; Το εύχομαι, αλλά κάπου αμφιβάλλω. Ουδείς σκοπός ιερότερος μιας καλής ιστορίας.

Ορισμένοι θεωρούν ότι οι βάσεις για την κακοδαιμονία του νεοελληνικού κράτους είχαν ήδη τεθεί από την περίοδο της επανάστασης του 1821. Εσείς τι πιστεύετε;

Κοιτάξτε, διαβάζουμε ιστορίες για να ξεχάσουμε τα χάλια μας, όχι για να τα εξηγήσουμε. Την κακοδαιμονία μας την αναπαράγουμε εμείς οι ίδιοι τώρα, αυτή τη στιγμή, ξανά και ξανά. Κάθε φορά που ψηφίζουμε, για παράδειγμα.

Αναρωτιέμαι αν προσπαθείτε να δείξετε με το μυθιστόρημά σας ότι η Θεωρία των Πιθανοτήτων μπορεί να έχει εφαρμογή και στην Ιστορία.

Η ιστορία, η ζωή, η πολιτική, η παγκόσμια οικονομία, τα πάντα είναι όλο τυχαιότητα και ρίσκο. Η θεωρία των πιθανοτήτων είναι η μαθηματική πεμπτουσία της σύγχρονης ζωής. Οι αρχαίοι είχαν τους θεούς, εμείς έχουμε το ρίσκο. Μάλλον καλύτερα περνούσαν εκείνοι.

Ποιο από τα δύο παιχνίδια προτιμάτε; Το τάβλι, όπως ο ήρωάς σας, ή το σκάκι;

Μα θέλει και ρώτημα; Το τάβλι, φυσικά. Δεν υπάρχει σύγκριση, μακράν ανώτερο. Ποιητικότερο. Ίδια η ζωή. Μπορεί να παίξεις μια τέλεια παρτίδα τάβλι, και όμως να χάσεις. Κάντο αυτό στο σκάκι αν μπορείς…

Με την αποστασιοποιημένη ματιά ενός ανθρώπου που ζει πλέον σε μια άλλη χώρα, πώς σας φαίνεται ο δημόσιος διάλογος στην Ελλάδα περί κρίσης και πολιτικής διαφθοράς;

Για ένα λαό που του αρέσει να εμβαθύνει και στα ανούσια, τη συζήτηση περι κρίσης τη βρίσκω απίστευτα ρηχή. Με ρωτήσατε πριν για την τρομοκρατία. Η διαφθορά είναι πολύ πιο βίαιο πράγμα. Είναι κατά πολύ ό,τι βιαιότερο έχει συμβεί στην σύγχρονη Ελλάδα. Έχω γράψει γι' αυτό: Τέσσερα εκατομμύρια ευρώ είναι μια ανθρώπινη ζωή -τόσο λένε τα διεθνή στοιχεία ότι στοιχίζει σε ένα σύγχρονο κράτος κατά μέσο όρο να σώσει τη ζωή ενός πολίτη. Αυτό μας λέει ότι οι διεφθαρμένοι πολιτικοί έχουν δολοφονήσει ίσα με 20.000 Έλληνες. Για σύγκριση, στα Καλάβρυτα και το Δίστομο κλάψαμε στη Γερμανική Κατοχή χίλιους περίπου, στη Mικρασιατική εκστρατεία 12.000. Και η 17Ν σκότωσε, ξεχνάω, πόσους; Συχνά, όταν εξηγώ σε κάποιο ξένο τη διαφθορά των Ελλήνων πολιτικών, αυτός μου αποκρίνεται ότι παντού διεφθαρμένοι είναι οι πολιτικοί, κι τότε εγώ του λέω: «Μη το λες αυτό, είναι σα να λες στους Γροιλανδούς να μη παραπονιούνται για το χιόνι, διότι χιόνι έχει παντού. Και στη Γαλλία και στην Ιταλία και στο Μαρόκο». Την Ελλάδα σήμερα την ορίζει η δολοφονική διαφθορά των εγκληματιών πολιτικών της - και βέβαια και η απίστευτη ανοχή ημών των υπολοίπων.

Γιατί επιλέξατε μια ακαδημαϊκή καριέρα στο εξωτερικό; Θα εξετάζατε το ενδεχόμενο να επιστρέψετε κάποτε σε ένα ελληνικό πανεπιστήμιο;

Έδωκα. Γύρισα το 81, στο ΕΜΠ, και με διώξανε το87. Κοιτάξτε, τα ελληνικά πανεπιστήμια τα αγαπώ και τα πονάω, και επισκέπτομαι συχνά τους πολλούς και καλούς μου φίλους εκεί, αλλά αυτή τη στιγμή βρίσκομαι αλλού.

Γνωρίσατε μεγάλη επιτυχία όταν συνεργαστήκατε με τον Απόστολο Δοξιάδη στο «Logicomix». Θα επαναλάβετε το εγχείρημα ενός νέου graphic novel;

Σε ένα πάρτι στη Νέα Υόρκη, ρώτησε κάποιος τον Τζον Λένον, πότε θα ξανασμίξουν οι Μπητλς; Κι εκείνος αντερώτησε: «Εσύ, πότε θα ξαναπάς στο λύκειο;» Και οι ωραιότερες φάσεις αυτό είναι, φάσεις.

Πληροφορίες: Το μυθιστόρημα «Ανεξαρτησία» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.

ΜΑΝΙΑ ΣΤΑΪΚΟΥ

διαβάστε επίσης
  • ΟΛΑ
  • CULTURE