Από τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ μέχρι τον Έλον Μασκ.

Όταν το «The Social Network» του Ντέιβιντ Φίντσερ έκανε πρεμιέρα πριν από 16 χρόνια για να μας αφηγηθεί πώς ξεκίνησε το Facebook, ενθουσίασε τους κριτικούς με τους έξυπνους διαλόγους του και την εις βάθος σκιαγράφηση των χαρακτήρων.

Ο Άαρον Σόρκιν τιμήθηκε με Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου, ενώ ο Τζέσι Άιζενμπεργκ αποθεώθηκε για την ερμηνεία του ως Μαρκ Ζάκερμπεργκ: ένα παιδί-θαύμα, που αδικήθηκε αλλά και θριάμβευσε.

Ο ρόλος του ανερχόμενου μεγιστάνα της τεχνολογίας χάρισε στον Άιζενμπεργκ μια υποψηφιότητα για Όσκαρ και τον ταύτισε με τον Ζάκερμπεργκ — κάτι καθόλου κακό για το 2010, χρονιά κατά την οποία ο Ζάκερμπεργκ ανακηρύχθηκε «Πρόσωπο της Χρονιάς» από το περιοδικό Time.

Από τότε όμως πολλά έχουν αλλάξει. Σήμερα, ο Άιζενμπεργκ δεν θέλει να ταυτίζεται με τον Ζάκερμπεργκ, του οποίου ο πλούτος, η επιρροή και η εξουσία θυμίζουν… ολιγάρχη. Και αυτή του η επιθυμία τον οδήγησε στο να αρνηθεί να ξαναμπεί στον ρόλο για το δεύτερο μέρος της ιστορίας, με τίτλο «The Social Reckoning». Και κάπως έτσι πήρε τη θέση του ο Τζέρεμι Στρονγκ.  «Απλώς δεν ήθελε πλέον να τον ταυτίζουν με τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ», επιβεβαίωσε ο Άαρον Σόρκιν στο Vanity Fair.

Ο πυρήνας της ταινίας «The Social Reckoning» αφορά πάντως αυτή τη μεταστροφή της αντίληψης του Άιζενμπεργκ ως προς τον Ζάκερμπεργκ που αντανακλάται στο ευρύ κοινό. Έχει πλέον εξαφανιστεί η αυτάρεσκη, σκανταλιάρικη γοητεία του χαρακτήρα που υποδύθηκε ο Άιζενμπεργκ. Ο Ζάκερμπεργκ είναι πλέον ένας άλλος άνθρωπος, αποπνέοντας την αυστηρότητα ενός τυράννου.

Το Facebook δεν είναι πια η startup που ξεκίνησε από ένα δωμάτιο φοιτητικής εστίας και έδωσε το έναυσμα για ένα δισεκατομμύριο αιτήματα φιλίας. Η εταιρεία παρουσιάζεται ως μια σκοτεινή και αμείλικτη δύναμη, ένα εργαλείο που χρησιμοποιούν παιδιά για να εκφοβίζουν άλλα παιδιά, καθώς και εξτρεμιστές για τη διάδοση ρητορικής μίσους. Η κορύφωση της ταινίας συμπίπτει με την εισβολή στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ, την οποία ο Ζάκερμπεργκ παρακολουθεί από το «στρατηγείο» του.

Το «The Social Network» δεν είναι όμως η μόνη ταινία που φέτος μας παρουσιάζει την άνοδο ενός «κολοσσού» της τεχνολογίας στην εξουσία ως ανησυχητικό σημάδι των σύγχρονων καιρών.

Έχουμε επίσης το καυστικό ντοκιμαντέρ του Άλεξ Γκίμπνι για τον διευθύνοντα σύμβουλο των Tesla και SpaceX, Έλον Μασκ, με τίτλο «Musk». Πρόκειται για ένα διεισδυτικό έργο, διάρκειας σχεδόν τεσσάρων ωρών, το οποίο ο Μασκ χαρακτήρισε «συκοφαντική επίθεση».

Και η λίστα συνεχίζεται με:

Την ταινία «Artificial» του Λούκα Γκουαντανίνο, που καταγράφει την απομάκρυνση και  της επαναπρόσληψη του Σαμ Άλτμαν στην OpenAI το 2023. Η βιογραφική ταινία, σύμφωνα με τις πρώτες κριτικές, παρουσιάζει τον διευθύνοντα σύμβουλο της OpenAI, ως έναν άνθρωπο ανήθικο και χειριστικό.

Το ντοκιμαντέρ «You Can See Everything» των Νέιθαν Φίλντερ και Λανς Όπενχαϊμ, για  την ιδρύτρια της Theranos, Ελίζαμπεθ Χολμς, που έστησε την απάτη του αίματος στην Αμερική. Ο Φίλντερ έζησε πάνω από έναν μήνα δίπλα στην ιδρύτρια της Theranos και την οικογένειά της, καταγράφοντας τις τελευταίες ημέρες ελευθερίας της πριν περάσει το κατώφλι της ομοσπονδιακής φυλακής.

Και την τηλεοπτική σειρά  «The Altruists» του Γκράχαμ Μουρ, μια μίνι σειρά του Netflix που ξετυλίγει το χρονικό της ανόδου και της θεαματικής πτώσης του Σαμ Μπάνκμαν-Φριντ και της Καρολίν Έλισον, των δύο νεαρών ιδιοφυιών που κατάφεραν να δημιουργήσουν μια αυτοκρατορία δισεκατομμυρίων μέσω της πλατφόρμας κρυπτονομισμάτων FTX, πριν αυτή καταρρεύσει μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα.

Μεγάλα επιτεύγματα, μεγάλες ευθύνες

Σε αντίθεση με τις αισιόδοξες για την πορεία της τεχνολογίας ταινίες που είδαμε τη δεκαετίας του 2010, αυτό το νέο κύμα ταινιών με θέμα την τεχνολογία διαπνέεται από ένα υπόρρητο αίσθημα φόβου. Αν η δεκαετία του 2010 απέδειξε ότι οι εταιρείες τεχνολογίας διαθέτουν τεράστια δύναμη, οι νέες αυτές ταινίες προσπαθούν να κάνουν τους πρωταγωνιστές τους να συνειδητοποιήσουν ότι φέρουν, παράλληλα, και τεράστια ευθύνη.

Στο «The Social Reckoning», για παράδειγμα, βλέπουμε τον διευθύνοντα σύμβουλο του Facebook και υπέρμαχο της ελευθερίας του λόγου να έρχεται αντιμέτωπος με την απόλυτη δοκιμασία καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δημοσιεύει σωρεία αναρτήσεων με τις οποίες επικροτεί τους ταραχοποιούς.

Αν και ο Ζάκερμπεργκ τελικά συμφώνησε, κατόπιν παρότρυνσης του στενού του κύκλου, να αναστείλει τον λογαριασμό του προέδρου των ΗΠΑ, η ταινία κλείνει με μια προσγείωση στην πραγματικότητα: πλέον, η Meta έχει εγκαταλείψει το fact-checking, όχι μόνο όσον αφορά τους πολιτικούς και τις πολιτικές διαφημίσεις, αλλά για τα πάντα. Και η πρόσβαση του του Τραμπ στο Facebook αποκαταστάθηκε το 2023.

Παράλληλα, στο «The Social Reckoning», ο Στρονγκ —υποδυόμενος τον Ζάκερμπεργκ— υποστηρίζει ότι το Facebook δεν πρέπει να λειτουργεί ως διαιτητής απέναντι στη ρητορική μίσους και την παραπληροφόρηση, αλλά ως μια «δημόσια πλατεία» όπου μπορούν να συνυπάρχουν όλες οι μορφές προσωπικής έκφρασης. «Είναι επιχείρηση», δηλώνει σε μια σκηνή. «Ξέρετε γιατί δεν ελέγχουμε την εγκυρότητα των διαφημίσεων; Επειδή δεν είμαστε υποχρεωμένοι να το κάνουμε».

Η ταινία καθιστά σαφείς τις συνέπειες αυτής της πολιτικής. Το μεγαλύτερο μέρος της δράσης επικεντρώνεται στο σκάνδαλο που αποκαλύφθηκε το 2021 από μια πληροφοριοδότρια: την πρώην υπάλληλο του Facebook, Φράνσις Χάουγκεν, η οποία διέρρευσε δεκάδες χιλιάδες εσωτερικά έγγραφα. Το υλικό αυτό περιλάμβανε αποδείξεις ότι ο αλγόριθμος του Facebook ήταν σχεδιασμένος ώστε να διαδίδει εμπρηστικό περιεχόμενο, να ωθεί τους χρήστες προς εξτρεμιστικές ομάδες και να θέτει το «κέρδος πάνω από την ασφάλεια» – σύμφωνα με τα λόγια της Χάουγκεν.