Γιατί το Χόλιγουντ προσπάθησε να συντρίψει την πρώτη του σπουδαία γυναίκα σκηνοθέτηΤο 1973 υπήρχαν πολλοί πολλά υποσχόμενοι σκηνοθέτες στο Χόλιγουντ.

Φράνσις Φορντ Κόπολα, Μάρτιν Σκορσέζε, Γουίλιαμ Φρίντκιν και Πίτερ Μπογκντάνοβιτς. Όλοι τους άντρες. Υπήρχε όμως και μία γυναίκα, στην οποία τα στούντιο ήταν πρόθυμα να δώσουν μια ευκαιρία. Η Ελέιν Μέι.

Παρά το γεγονός ότι διέθετε κάτι που σπανίζει, ταλέντο σε πολλά πράγματα, όπως στη συγγραφή, τη σκηνοθεσία και την υποκριτική, πολύ σύντομα τα στούντιο της γύρισαν την πλάτη.

Τι συνέβη όμως;

Φέτος συμπληρώνονται πενήντα χρόνια από την τρίτη της ταινία, το ασυμβίβαστο γκανγκστερικό νεο-νουάρ «Τα Δύο Μούτρα» (Mikey and Nicky)» (1976).  Η παραγωγή ήταν προβληματική και η ταινία ήταν η πρώτη από τις δύο που οδήγησαν τη Μέι στη «φυλακή των σκηνοθετών», σφραγίζοντας ουσιαστικά την τύχη της. Η δεύτερη ταινία ήταν το «Ishtar» του 1987 και έκανε το Χόλιγουντ να πετάξει, στην ουσία, το κλειδί.

Η ταινία «Τα Δύο Μούτρα»

Η ταινία «Τα Δύο Μούτρα» (Mikey and Nicky) αφηγείται την ιστορία ενός νευρικού μικροκακοποιού (Τζον Κασαβέτης) που κρύβεται, χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι ο καλύτερός του φίλος (Πίτερ Φολκ) ενημερώνει κρυφά για το πού βρίσκονται έναν πληρωμένο δολοφόνο (Νεντ Μπίτι) ο οποίος περιφέρεται αναζητώντας το θύμα του.

Τα γυρίσματα της ταινίας ξεκίνησαν στη Φιλαδέλφεια το 1973, αλλά η πορεία της προς τις κινηματογραφικές αίθουσες αποδείχθηκε εξαιρετικά προβληματική. Ενώ ο προϋπολογισμός ήταν προγραμματισμένο να ανέλθει στο 1,8 εκατομμύριο δολάρια και η ταινία να κυκλοφορήσει το καλοκαίρι του 1975, το κόστος εκτινάχθηκε τελικά στα 4,3 εκατομμύρια δολάρια (περίπου 24 εκατομμύρια δολάρια σήμερα).

Επιπλέον, η Μέι και η Paramount ενεπλάκησαν σε δικαστική διαμάχη, με την μία πλευρά να μηνύει την άλλη, προτού βρεθεί τελικά κάποιος να προχωρήσει στην κυκλοφορία της ταινίας.

Η διαμάχη με την Paramount

Η Μέι είχε την ευθύνη του τελικού μοντάζ, αλλά το προνόμιο αυτό ανακλήθηκε όταν επέτρεψε στα γυρίσματα να παραταθούν για μήνες πέραν του προγραμματισμένου χρόνου — φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να κρύψει τις μπομπίνες στο γκαράζ ενός φίλου, προκειμένου να αποτρέψει την παρέμβαση του στούντιο. Όταν η Paramount απέκτησε τελικά πρόσβαση στο υλικό, το στούντιο προχώρησε σε δραστικές περικοπές, δημιουργώντας μια προβληματική εκδοχή γεμάτη ασυνέχειες, την οποία στη συνέχεια «έθαψε» —χωρίς καμία προώθηση— τον Δεκέμβριο του 1976.

Οι κριτικοί έμειναν εμβρόντητοι, ενώ ουσιαστικά κανείς δεν είδε την ταινία. Χρειάστηκαν δεκαετίες για να αναδυθεί το έργο από αυτή τη λήθη, να αποκατασταθεί και να αναγνωριστεί πλέον ως μια αμείλικτη ματιά στην ανδρική φιλία (καθώς και στον ανεξέταστο μισογυνισμό) που πράγματι αποτελεί.

Το ντεμπούτο

Η Μέι είχε βρεθεί ξανά στο παρελθόν σε σύγκρουση με στελέχη των στούντιο. Είχε ήδη προσφύγει δικαστικά κατά της Paramount —ανεπιτυχώς— επιχειρώντας να εμποδίσει την κυκλοφορία του ντεμπούτου της, «A New Leaf» (1971), έπειτα από άλλη μία προσπάθεια να γίνει δραστικό μοντάζ.

Αυτή η εκκεντρική αλλά και σκοτεινή ρομαντική κωμωδία —στην οποία η ίδια η              Μέι υποδύεται τη ντροπαλή, ερωτευμένη νύφη ενός πονηρού επίδοξου δολοφόνου (Γουόλτερ Ματάου)— σημείωσε επιτυχία, ακόμη και στην εκδοχή της Paramount. Απέσπασε έτσι δύο υποψηφιότητες για Χρυσή Σφαίρα, μεταξύ των οποίων και αυτή της Καλύτερης Ηθοποιού για τη Μέι.

Δεδομένου ότι έδειχνε να κάνει ό,τι περνά από το χέρι της για να σαμποτάρει μια εν δυνάμει επιτυχία, οι φήμες για τον αχαλίνωτο τελειομανή χαρακτήρα της δημιουργού —που υπέγραφε σενάριο και σκηνοθεσία ενώ είχε επίσης τον πρωταγωνιστικό ρόλο— φαίνεται πως  ξεκίνησαν ακριβώς τότε.

«Επτά μέρες φαγούρα»

Προς ανακούφιση όλων, στην επόμενη ταινία της, «Επτά μέρες φαγούρα» (The Heartbreak Kid) (1972), δεν υπήρξε κάποιο θέμα , με ελάχιστες παρεμβάσεις από την 20th Century Fox.

Σε αυτή την αντισυμβατική και σκληρά ανατρεπτική ιστορία αγάπης, ένας αναίσθητος πωλητής —τον οποίο υποδύεται ο Τσαρλς Γκρόντιν— αποφασίζει να εγκαταλείψει τη φορτική νιόπαντρη σύζυγό του (Τζίνι Μπέρλιν, κόρη της Μέι) κατά τη διάρκεια του μήνα του μέλιτος. Στην ταινία συμμετέχουν επίσης η Σίμπιλ Σέπερντ, στον ρόλο μιας εντυπωσιακής φοιτήτριας που ο πρωταγωνιστής θα προτιμούσε να διεκδικήσει, και ο Έντι Άλμπερτ, ως ο πατέρας της κοπέλας, ο οποίος αντιδρά έντονα στη σχέση τους. Η ταινία της Μέι χάρισε υποψηφιότητες για Όσκαρ τόσο στον Άλμπερτ όσο και στην Μπέρλιν.

Μετά από αυτή τη θετική εμπειρία η Paramount πείστηκε να της δώσει μια δεύτερη ευκαιρία.

Οι γυναίκες στο Χόλιγουντ

Στο Χόλιγουντ, πριν από τη δεκαετία του 1980, στις γυναίκες κατά κανόνα δεν επιτρεπόταν να σκηνοθετούν ταινίες, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Προτού η Μέι κερδίσει αυτές τις ευκαιρίες, μόνο δύο γυναίκες είχαν γίνει δεκτές στην Ένωση Σκηνοθετών Αμερικής: η Ντόροθι Άρζνερ και η Άιντα Λουπίνο.

Το 1971, τη χρονιά δηλαδή που κυκλοφόρησε η ταινία «A New Leaf» και η Μέι κατέθεσε την πρώτη της αγωγή κατά της Paramount, έγινε η Τρίτη γυναίκα.

Το γεγονός ότι κάποιος επέτρεψε στη Μέι να βρεθεί πίσω από την κάμερα οφειλόταν στη δουλειά της στο αυτοσχεδιαστικό κωμικό θέατρο 15 χρόνια νωρίτερα, σε συνεργασία με τον Μάικ Νίκολς.

Σημείωναν τεράστια επιτυχία στο Μπρόντγουεϊ ως δίδυμο, στην παράσταση «Νίκολς και Μέι», με την Μέι να θεωρείται πως αποτελούσε την πραγματική δημιουργική κινητήρια δύναμη του διδύμου.

Τράβηξαν χωριστούς δρόμους το 1961, μια εξέλιξη που τότε επηρέασε αρνητικά τον Νίκολς. Ωστόσο, τελικά εξελίχθηκε σε έναν ακούραστο σκηνοθέτη, τον πιο καταξιωμένο στη θεατρική σκηνή της Νέας Υόρκης, και στη συνέχεια πραγματοποίησε μία από τις πιο λαμπρές μεταβάσεις στον κινηματογράφο, κερδίζοντας δύο συνεχόμενα Όσκαρ Σκηνοθεσίας, το 1967 και το 1968 (για τις ταινίες «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;» και «Ο Πρωτάρης»).

Η πορεία της Μέι ήταν διαφορετική, αν και είχε εντελώς την δική της σφραγίδα. Για την ίδια, δεν υπήρξε ποτέ ούτε καν υποψηφιότητα για σκηνοθεσία. Καμία γυναίκα άλλωστε δεν έλαβε τέτοια υποψηφιότητα μέχρι την Λίνα Βερτμίλερ το 1978, ενώ έκτοτε μόλις οκτώ ακόμη γυναίκες (οι Τζέιν Κάμπιον και Κλόι Ζάο από δύο φορές η καθεμία, καθώς και οι Σοφία Κόπολα, Κάθριν Μπίγκελοου, Γκρέτα Γκέργουιγκ, Έμεραλντ Φένελ, Ζυστίν Τριετ και Κοραλί Φαρζά) έχουν προταθεί, σε σύγκριση με 251 άνδρες.

Σε αντίθεση με τον Νίκολς, η Μέι συνέχισε να εμφανίζεται περιστασιακά σε ταινίες και να γράφει θεατρικά έργα. Από τις τέσσερις ταινίες της, μόνο μία γράφτηκε από άλλον δημιουργό (τον Νιλ Σάιμον, ο οποίος υπέγραψε το σενάριο για το «The Heartbreak Kid»), και η ισχύς της καλλιτεχνικής της ευαισθησίας σε εκείνο το έργο παραμένει ακόμη και σήμερα έντονα αισθητή. Ποτέ δεν υποτάχθηκε στο όραμα κάποιου άλλου, ούτε αρκέστηκε στο να κάνει απλώς ό,τι της ζητούσαν.

Η «ταφόπλακα»

Σε έναν άλλον κόσμο, το «Ishtar» θα μπορούσε να αποτελέσει τη λύτρωσή της, ωστόσο η ταινία έβαλε οριστικά τέλος στη σκηνοθετική της καριέρα. Αυτή η προβληματική περιπέτεια δεν θα είχε γυριστεί ποτέ, αν οι δύο πρωταγωνιστές της ταινίας, οι Γουόρεν Μπίτι και Ντάστιν Χόφμαν, δεν ένιωθαν ότι της χρωστούσαν χάρη. Η Μέι όχι μόνο είχε συνυπογράψει το σενάριο της τεράστιας επιτυχίας του Μπίτι «Ας περιμένει ο παράδεισος» (1978) —για το οποίο προτάθηκαν για Όσκαρ—, αλλά είχε προσφέρει και πολύτιμη βοήθεια κατά τη διάρκεια της ταραχώδους παραγωγής του «Οι Κόκκινοι» (1981), ενός έργου που αποτελούσε προσωπικό όραμα του Μπίτι, βελτιώνοντας τους ρόλους για τους οποίους αποθεώθηκαν αργότερα οι Τζακ Νίκολσον και Ντάιαν Κίτον.

Επιπλέον, σύμφωνα με τον ίδιο τον Ντάστιν Χόφμαν, οι παρεμβάσεις της Μέι στο σενάριο της ταινίας «Τούτσι» (1982) ήταν εκείνες που έδεσαν το σύνολο του έργου, καθώς εμπλούτισαν τους γυναικείους ρόλους και δημιούργησαν από το μηδέν τον ιδιαίτερα αγαπητό χαρακτήρα που υποδύθηκε ο Μπιλ Μάρεϊ.

Ο Μπίτι, ειδικότερα, πίστευε ότι μπορούσε να προστατεύσει τη Μέι, συμμετέχοντας στο εγχείρημα με διπλό ρόλο —ως παραγωγός και πρωταγωνιστής— και λειτουργώντας ως ασπίδα απέναντι σε τυχόν αυταρχικές παρεμβάσεις από την πλευρά του στούντιο, της Columbia Pictures. Η κεντρική ιδέα και το σενάριο ήταν εξ ολοκλήρου δικά της: επρόκειτο για μια παραλλαγή των κωμωδιών με πρωταγωνιστές τους Χόουπ και Κρόσμπι, με θέμα ένα δίδυμο τραγουδιστών —με ελάχιστο ταλέντο— που κλείνουν μια δουλειά στο Μαρόκο, για να βρεθούν τελικά στη μέση μιας χαοτικής εξέγερσης.

Η ταινία έμελλε να γίνει συνώνυμο της υπερβολικής διόγκωσης του προϋπολογισμού και μιας ιστορικών διαστάσεων εμπορικής αποτυχίας. Κάτι που αποδίδεται στη Μέι, με άλλα στοιχεία να συνηγορούν υπέρ αυτής της εκτίμησης και άλλα όχι.

Το φιάσκο της ταινίας «Mikey and Nicky» είχε πλήξει τη φήμη της, όχι μόνο επειδή αντιστάθηκε στον έλεγχο του στούντιο, αλλά και επειδή γύρισε πάρα πολλές λήψεις που δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ: υπολογίζεται ότι χρησιμοποίησε περίπου 1,4 εκατομμύρια πόδια φιλμ κατά τη διάρκεια 110 ημερών νυχτερινών γυρισμάτων (ποσότητα τριπλάσια από εκείνη που χρησιμοποιήθηκε στο «Όσα Παίρνει ο Άνεμος»).

Στην ταινία «Ishtar», χρησιμοποιήθηκε λιγότερο από τη μισή ποσότητα, ωστόσο τα 650.000 πόδια φιλμ παραμένουν ένας πολύ μεγάλος αριθμός. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Τύπου, ένα μεγάλο μέρος αυτού του υλικού αναλώθηκε σε δεκάδες λήψεις με μια πεισματάρα καμήλα, με την οποία ο χαρακτήρας που υποδύεται ο Μπίτι έπρεπε να παλέψει διασχίζοντας την έρημο. (Μάλιστα, η διαδικασία αναζήτησης του κατάλληλου ζώου —το οποίο η Μέι ήθελε να δείχνει τυφλό στον φακό— διήρκεσε έξι εβδομάδες.)

Ο Τύπος κατασκεύασε επίσης αβάσιμες ιστορίες περί συγκρούσεων μεταξύ εγωπαθών προσωπικοτήτων και έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του για να μεγαλοποιήσει το χάος και το κόστος.

Γενικά, έβλεπαν ως σπατάλη στη Μέι το ίδιο πράγμα που χαρακτήριζαν ως ιδιοφυΐα και εμμονική προσήλωση στη λεπτομέρεια στον Στάνλεϊ Κιούμπρικ.

Πάντως η ταινία αποτελεί αναμφίβολα ένα ατόπημα, αν και σε καμία περίπτωση δεν συγκαταλέγεται στις χειρότερες που γυρίστηκαν ποτέ (όπως υποστήριξαν ορισμένοι κριτικοί). Αν και ο τελικός προϋπολογισμός των 51 εκατομμυρίων δολαρίων ήταν ιδιαίτερα υψηλός, οι δύο πρωταγωνιστές έλαβαν από 5,5 εκατομμύρια δολάρια ο καθένας, ενώ η αμοιβή της Μέι περιορίστηκε στο μόλις 1,5 εκατομμύριο δολάρια.

Αντίστοιχη μισογύνικη επίθεση εξαπέλυσαν και ισχυροί παράγοντες του Χόλιγουντ. Όταν ο Ντέιβιντ Πάτναμ ανέλαβε την ηγεσία της Columbia τον Ιούνιο του 1986, ο Μπίτι και η Μέι θεώρησαν ότι εκμεταλλευόταν τον Τύπο για να σαμποτάρει την κυκλοφορία της ταινίας τους, να ρίξει την ευθύνη στο προηγούμενο καθεστώς και να εξυπηρετήσει τα δικά του συμφέροντα (επιπλέον, η ταινία του Πάτναμ «Οι Δρόμοι της Φωτιάς» είχε κερδίσει τους «Κόκκινους» του Μπίτι στα Όσκαρ του 1982, γεγονός που είχε δημιουργήσει αρνητικό κλίμα μεταξύ τους έκτοτε).

Οι Μπίτι και Μέι άρχισαν να υποψιάζονται ότι γίνονταν διαρροές με κακό σκοπό, όπως η φήμη ότι η Μέι είχε απαιτήσει από το συνεργείο της να ισοπεδώσει έναν ολόκληρο αμμόλοφο στη Σαχάρα, επειδή ήθελε έναν επίπεδο ορίζοντα. Δεν υπάρχει καμία απολύτως απόδειξη ότι συνέβη ποτέ κάτι τέτοιο. Ωστόσο, η ιστορία αυτή τροφοδότησε τους μύθους ότι η Μέι ήταν εκκεντρική, δύστροπη, αποκομμένη από την πραγματικότητα και ότι σπαταλούσε άσκοπα χρόνο και χρήμα.

Σε αυτή την ανάγνωση της κινηματογραφικής ιστορίας, η ταινία «Ishtar»  και η Μέι υπήρξαν απλώς εξιλαστήρια θύματα — θυσιάστηκαν στο πλαίσιο μιας αναδιάρθρωσης στελεχών, μέσα σε μια σύγκρουση εγωιστικών συμπεριφορών που αφορούσε κυρίως τους άνδρες. Είναι ειρωνικό το γεγονός ότι ακριβώς αυτή η συμπεριφορά των ανδρών —μια συμπεριφορά «τοξική» όσο και καταστροφική— σε συνδυασμό με την εκμετάλλευση των γυναικών, αποτελούσε εξαρχής τον κεντρικό θεματικό άξονα σε όλες τις ταινίες της Μέι.

Ίσως το ότι παρουσίασε αυτές τις αλήθειες με τόσο ωμό και προκλητικό τρόπο —μέσα από μια γυναικεία οπτική που έβαζε τους άνδρες στη θέση τους— να αποτέλεσε έναν επιπλέον λόγο για τον οποίο θέλησαν να τη σταματήσουν.

Με πληροφορίες από Telegraph