Νέα έρευνα για την δολοφονία του Ιταλού διανοούμενου 51 χρόνια μετά τον θάνατό του.

Ο θάνατός του ήταν άκρως κινηματογραφικός. Αλλά δυστυχώς πέρα για πέρα αληθινός. Το πρωί της 2ας Νοεμβρίου 1975, ένας ξυλουργός εντόπισε το ακρωτηριασμένο σώμα του 53χρονου καταξιωμένου Ιταλού σκηνοθέτη, ποιητή και μυθιστοριογράφου Πιερ Πάολο Παζολίνι στην παραθαλάσσια περιοχή Όστια, κοντά στη Ρώμη.

Τη νύχτα του θανάτου του, ο Παζολίνι ξυλοκοπήθηκε άγρια ​​ προτού παρασυρθεί από κάποιον που οδηγούσε το αυτοκίνητό του. Στη συνέχεια, ο δράστης ή οι δράστες τον περιλουσούν με βενζίνη, βάζοντάς του φωτιά. Το σώμα του ήταν τόσο βάναυσα χτυπημένο που είχε καταστεί αγνώριστος.

Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες δολοφονήθηκε παραμένουν μέχρι σήμερα μυστηριώδεις. Ο φερόμενος ως δολοφόνος του, ο 17χρονος εκδιδόμενος Τζουζέπε «Πίνο» Πελόζι, έμοιαζε με τους νεαρούς του περιθωρίου που ο Παζολίνι επέλεγε συχνά για τις ταινίες του. Ομολογώντας τον φόνο, ο Πελόζι ισχυρίστηκε ότι ενήργησε σε κατάσταση άμυνας, αφού ο Παζολίνι τον προσέγγισε για σεξ και στη συνέχεια επιχείρησε να τον βιάσει χρησιμοποιώντας ένα ξύλινο ραβδί.

Τελικά, όπως σχολίασε αργότερα ο σκηνοθέτης Μικελάντζελο Αντονιόνι, ο Παζολίνι υπήρξε «θύμα των ίδιων του των χαρακτήρων».

Η μοίρα του Παζολίνι μοιάζει να έχει βγει από το κύκνειο άσμα του, την ταινία «Σαλό, ή οι 120 Ημέρες στα Σόδομα», που έχει αποκτήσει τον χαρακτηρισμό της πιο διεστραμμένης ταινίας όλων των εποχών.

Και η αλήθεια είναι πως είναι ενοχλητική, άκρως ενοχλητική.

Όταν έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Παρισιού, τρεις εβδομάδες μετά τον θάνατο του Παζολίνι, κατέστη αδύνατο να διαχωριστούν ο θάνατος και η εξαχρείωση που εκτυλίσσονταν επί της οθόνης από τις συνθήκες των τελευταίων ωρών του σκηνοθέτη της ταινίας.

Η ταινία «Σαλό»

Αντλώντας έμπνευση από το ημιτελές μυθιστόρημα του 18ου αιώνα «Οι 120 Ημέρες των Σοδόμων» του Μαρκήσιου ντε Σαντ, στο «Σαλό» ο Παζολίνι μεταφέρει τη δράση στο ομώνυμο ναζιστικό κρατίδι0- μαριονέτα στην Ιταλία, το οποίο ίδρυσε ο Μουσολίνι κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Εκεί, τέσσερις ισχυροί φασίστες απαγάγουν όμορφα αγόρια και κορίτσια στην εφηβεία. Εγκλωβισμένοι σε μια πολυτελή έπαυλη, οι αιχμάλωτοι υποβάλλονται σε διαφόρων ειδών φρικαλεότητες, όπως βασανιστήρια, βιασμοί και σερβίρισμα των ίδιων τους των περιττωμάτων.

Ο Παζολίνι έβλεπε την ταινία, η οποία προοριζόταν ως το πρώτο μέρος μιας «Τριλογίας του Θανάτου», ως ένα αντιφασιστικό δοκίμιο που αναμετράται με το παρελθόν της Ιταλίας, με το οποίο προειδοποιεί ταυτόχρονα για τον ύπουλο «νέο φασισμό» του καταναλωτισμού.  

Η ιδεολογία και η δράση του Παζολίνι αποτέλεσαν τη βάση ώστε με τα χρόνια να διατυπωθούν πολλές θεωρίες για τον θάνατό του, σύμφωνα με τις οποίες, η δολοφονία του είχε πολιτικά κίνητρα. Οι θεωρίες δεν ήταν αβάσιμες καθώς η υπόθεση είχε κενά. Και πλέον, πενήντα ένα χρόνια μετά, ανοίγει ξανά.

Οι θαυμαστές του Παζολίνι και πολλοί ιστορικοί υποψιάζονται ότι δολοφονήθηκε από πολιτικούς αντιπάλους, πιθανώς νεοφασίστες, εξοργισμένοι από τις ολοένα και πιο έντονες αντισυντηρητικές απόψεις που εξέφραζε στα μυθιστορήματα, τα βιβλία και τα άρθρα του σε εφημερίδες και τον ανοιχτά επιδεικνυόμενο γκέι τρόπο ζωής του.

Νέα έρευνα 51 χρόνια μετά

Μέχρι σήμερα δεν έχουμε μάθει με σιγουριά ποιος βρισκόταν πίσω από τον θάνατό του.

Ξέρουμε ότι στις δεκαετίες που ακολούθησαν τη δολοφονία του Παζολίνι, ο 17χρονος εκδιδόμενος νεαρός που συνελήφθη για την δολοφονία του, ομολόγησε και φυλακίστηκε για το έγκλημα, πρόβαλε μια σειρά από διαφορετικές εκδοχές της ιστορίας του, προτού πεθάνει το 2017.

Σε μία εκδοχή, ο Πελόζι υποστήριζε ότι είχε σκοτώσει τον Παζολίνι μόνος του. Σε άλλες, ανέφερε ότι βρισκόταν στον τόπο του εγκλήματος μαζί με τρεις άλλους άνδρες, ή τουλάχιστον με έξι άλλα άτομα.

Το 2005, αφού αποφυλακίστηκε, μιλώντας σε εκπομπή της ιταλικής τηλεόρασης, ανακάλεσε την ομολογία του, υποστηρίζοντας ότι αναγκάστηκε να ομολογήσει εξαιτίας απειλών που δεχόταν κατά της οικογένειάς του.

Ο Πελόζι δήλωσε ότι είχε αποφασίσει να «πει την αλήθεια», καθώς οι γονείς του δεν βρίσκονταν πλέον στη ζωή και, επομένως, δεν θα μπορούσαν να πέσουν θύματα αντιποίνων από εκείνους που είχαν όντως δολοφονήσει τον Παζολίνι.

Ισχυρίστηκε ότι άνδρες με σικελική προφορά σκότωσαν τον συγγραφέα, φωνάζοντάς του «βρώμικε κομμουνιστή».

Ο ισχυρισμός αυτός ενισχύθηκε από τα πολλαπλά ίχνη αίματος που εντοπίστηκαν στα ρούχα του Παζολίνι, τα οποία ανακαλύφθηκαν στο αστυνομικό αρχείο το 2010.

Το 2010, κατόπιν αιτήματος του δικηγόρου Στέφανο Ματσιόνι, ο οποίος έχει εμμονή με τη διερεύνηση του θανάτου του Παζολίνι και στο παρελθόν ανέλαβε την υπεράσπιση ενός εξαδέλφου του, η εισαγγελία της Ρώμης ξεκίνησε νέα έρευνα για την υπόθεση. Η έρευνα αυτή περατώθηκε έπειτα από πέντε χρόνια.

Ο Ματσιόνι ζήτησε περαιτέρω έρευνες το 2016 και το 2023. Και τις δύο φορές, οι εισαγγελείς της Ρώμης απέρριψαν το αίτημά του.

Τον Νοέμβριο του 2025, προσπάθησε ξανά. Όπως έχει κάνει γνωστό, κατέθεσε στην εισαγγελία έναν φάκελο που περιείχε νέα στοιχεία. Τα στοιχεία αυτά έδειχναν την ύπαρξη «ενός προσώπου που γνώριζε τα γεγονότα», το οποίο οι ερευνητές δεν είχαν εξετάσει προηγουμένως.  Σύμφωνα με πληροφορίες, είναι αστυνομικός που συμμετείχε στην αρχική έρευνα για την δολοφονία.

Ως αποτέλεσμα, στις αρχές Νοεμβρίου, οι εισαγγελείς τον ενημέρωσαν ότι είχαν δώσει εντολή να ανοίξει ξανά η υπόθεση.  

Ένα από τα βασικά σημεία στα αιτήματα για περαιτέρω διερεύνηση αφορά την πιθανότητα ο Παζολίνι να μην δέχθηκε επίθεση από ένα μόνο άτομο.

Ο Στέφανο Ματσιόνι

Τα τελευταία 18 χρόνια, ο Ματσιόνι ασχολείται επίμονα με την υπόθεση Παζολίνι και έχει εκδώσει δύο βιβλία σχετικά με τη δολοφονία και τις έρευνες που συνδέονται με αυτήν.

Όπως υπογραμμίζουν πολλοί αναλυτές, ο Ματσιόνι φέρεται βέβαιος ότι η δολοφονία του Ιταλού σκηνοθέτη, οφείλεται σε πολιτικά κίνητρα και ότι οι εντολοδότες της ανήκαν στον χώρο των ακροδεξιών και νεοφασιστικών οργανώσεων.

Η επιμονή του με την υπόθεση συνοψίζεται στη διαπίστωση ότι «υπάρχουν πάρα πολλά πράγματα που δεν βγάζουν νόημα».

Το τελευταίο αίτημα να ξανανοίξει η υπόθεση συνδέεται, όπως αναφέρθηκε, με «νέα στοιχεία που προέκυψαν, εν μέρει από την εξέταση του οπτικού υλικού που παρείχε η Rai από το τότε δελτίο ειδήσεων, αλλά κυρίως βάσει της ανάλυσης των δεδομένων που έχουν συγκεντρωθεί έως τώρα –τα οποία πρέπει αναγκαστικά να εξεταστούν στο σύνολό τους– και τα οποία οδηγούν σε ένα και μόνο συμπέρασμα: δεν είναι βέβαιο ότι ο Πελόζι ήταν μόνος το βράδυ της δολοφονίας, επομένως είναι απαραίτητο να διαπιστωθεί ποιος βρισκόταν μαζί του εκείνο το βράδυ».

Τα σημεία που δεν «κολλάνε» κατά τον Ματσιόνι:

Μετά τον θάνατό του, υπήρξαν αναφορές ότι ο Παζολίνι βρισκόταν στην Όστια για να διαπραγματευτεί την επιστροφή κλεμμένων μπομπινών φιλμ από την ταινία «Σαλό, ή 120 Μέρες στα Σόδομα». «Αυτό σημαίνει ότι δεν πήγαινε στην Όστια για να συνευρεθεί ερωτικά με κάποιον», διαπίστωσε ο Ματσιόνι.

Πριν από τον θάνατό του, ο Παζολίνι ξυλοκοπήθηκε άγρια, ωστόσο, ο Πελόζι έφερε πάνω του μόνο μερικές μικροσκοπικές κηλίδες αίματος και κανέναν τραυματισμό. Ο Ματσιόνι αποκλείει το ενδεχόμενο ένας έφηβος όπως ο Πελόζι να μπόρεσε να ξυλοκοπήσει μέχρι θανάτου τον σκηνοθέτη που ήταν ένας άντρας σε καλή φυσική κατάσταση και δυνατός.

Η εξέταση DNA που πραγματοποιήθηκε το 2010 εντόπισε αίμα στο τζιν παντελόνι του Παζολίνι που δεν ανήκε στον ίδιο, καθώς και αίμα από άλλο άτομο σε γιλέκο που φορούσε. Ένα από τα δείγματα θα μπορούσε να ανήκει στον Πελόζι, ωστόσο το DNA του τελευταίου δεν εξετάστηκε ποτέ πριν από τον θάνατό του, το 2017. Αυτό υποδηλώνει, κατά τον Ματσιόνι, την παρουσία περισσότερων του ενός ατόμων στον τόπο του εγκλήματος.

Κατά τον ίδιο, η δολοφονία συνδέεται με την έρευνα που διεξήγαγε ο Παζολίνι γύρω από την ιταλική «στρατηγική της έντασης» κατά τη δεκαετία του 1970 — μια περίοδο κατά την οποία η CIA κατηγορήθηκε ότι συνεργάστηκε με ακροδεξιούς για την πραγματοποίηση βομβιστικών επιθέσεων, με την ελπίδα ότι οι τρομοκρατημένοι ψηφοφόροι θα παρέμεναν πιστοί στο κυβερνών κόμμα των Χριστιανοδημοκρατών.

Ουσιαστικά, ο Ματσιόνι διερωτάται μήπως η δολοφονία είχε σχεδιαστεί για να «μολύνει» τις προειδοποιήσεις που απηύθυνε στην διάρκεια της σύντομής ζωής του ο Παζολίνι. Αυτό για το οποίο προειδοποιούσε ο Παζολίνι ήταν η φύση της εξουσίας και της διαφθοράς κατά τη διάρκεια της βίαιης δεκαετίας του 1970 στην Ιταλία, τα λεγόμενα «Μολυβένια Χρόνια», όταν η χώρα  υπήρξε εστία πολιτικής βίας, τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά.

Με λίγα λόγια, όπως το εξηγεί εύγλωττα ο Guardian, αυτό που γνώριζε ήταν ότι ο φασισμός δεν είχε τελειώσει και ότι η ακροδεξιά θα εξαπλωνόταν σαν καρκινική μετάσταση, επιστρέφοντας με νέα μορφή για να διεκδικήσει την εξουσία πάνω σε έναν πληθυσμό αποχαυνωμένο από τις φτηνές δελεαστικές υποσχέσεις του καπιταλισμού.

Το τελευταίο έργο του Παζολίνι

Όταν πέθανε, ο Παζολίνι εργαζόταν πάνω στο «Petrolio», ένα βιβλίο σχετικά με τον θάνατο του Ενρίκο Ματέι, επικεφαλής της ιταλικής πετρελαϊκής εταιρείας Eni, σε αεροπορικό δυστύχημα το 1962.

Υπάρχουν υποψίες ότι το αεροπλάνο ανατινάχθηκε, ενώ στην Ιταλία επικρατεί η πεποίθηση ότι αποτέλεσε στόχο της CIA, καθώς θεωρούνταν απειλή για τα αμερικανικά πετρελαϊκά συμφέροντα. Ο Παζολίνι επεξεργαζόταν μια θεωρία σύμφωνα με την οποία τη δολοφονία είχε παραγγείλει το νούμερο δύο της Eni, ο Εουτζένιο Τσέφις, ο οποίος φέρεται να ήταν ιδρυτής της μασονικής στοάς P2, η οποία με τη σειρά της κατηγορήθηκε ότι διαδραμάτισε ρόλο στη «στρατηγική της έντασης» στην Ιταλία.

Μετά τον θάνατο του Παζολίνι, διαπιστώθηκε ότι έλειπαν τμήματα του, αδημοσίευτου ακόμη, έργου «Petrolio», με αποτέλεσμα να φουντώσουν οι θεωρίες ότι η μαφία πληρώθηκε για να φιμώσει τον Παζολίνι.

«Είναι περίεργο το γεγονός ότι ο δικηγόρος του Πελόζι, ο οποίος συνδεόταν με την άκρα δεξιά, δεχόταν συμβουλές από έναν δημοσιογράφο που είχε σχέσεις με τη στοά P2, ενώ ένας συνεργάτης του Πελόζι βρέθηκε αργότερα αποκεφαλισμένος από τη μαφία», δήλωσε ο Ματσιόνι.

«Πιστεύω ότι οι δολοφόνοι παρέσυραν τον Παζολίνι στην Όστια, χρησιμοποιώντας ως παγίδα την κλεμμένη ταινία, και στη συνέχεια χρησιμοποίησαν τον Πελόζι για να τον δυσφημήσουν. Δολοφονήθηκε επειδή ερευνούσε ζητήματα με τα οποία δεν έπρεπε να ασχοληθεί και επειδή διαμόρφωνε την κοινή γνώμη μέσα από τα γραπτά του — προκαλούσε φόβο», εκτίμησε, αναγνωρίζοντας, ωστόσο, ότι μένουν πολλά κομμάτια ενός παζλ για τη συγκεκριμένη υπόθεση.

Ιωάννα Βαρδαλαχάκη- [email protected]