Η Δήμητρα Μουτζούρη μιλάει για το πώς ένα νησί του Αιγαίου μετατράπηκε σε διεθνές εργαστήριο σκέψης και αριστείας

Πριν από πέντε χρόνια ξεκίνησε ως μια τολμηρή ιδέα. Σήμερα το The Chios Festival αποτελεί έναν αναγνωρισμένο θεσμό που αποδεικνύει πως η περιφέρεια μπορεί να μετατραπεί σε παγκόσμιο επίκεντρο παραγωγής σκέψης και διαλόγου. Στη συνέντευξή της, η Δήμητρα Μουτζούρη περιγράφει πώς το φεστιβάλ κατάφερε να φέρει στη Χίο επιστήμονες από Harvard, Cambridge, Johns Hopkins και Karolinska, μαζί με ανθρώπους της ναυτιλίας, καλλιτέχνες και θεσμικές προσωπικότητες, δημιουργώντας μια σύγχρονη «Ακαδημία» στην ακριτική Ελλάδα.

Το φεστιβάλ δεν περιορίζεται στις τέχνες. Όπως τονίζει η ίδια, αντιλαμβάνεται τον πολιτισμό ως το συνολικό αποτύπωμα του ανθρώπινου πνεύματος: επιστήμη, καινοτομία, ιστορική μνήμη, επιχειρείν και ναυτοσύνη. Με αιγίδα της UNESCO και του Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, γεφυρώνει το τοπικό με το οικουμενικό και μετατρέπει το νησί σε φωτεινό φάρο εξωστρέφειας στην καρδιά του Αιγαίου.

​1. Το THE CHIOS FESTIVAL συμπληρώνει φέτος πέντε χρόνια ζωής. Αν κοιτάξετε πίσω, ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη κατάκτηση αυτού του εγχειρήματος; Τι έχει αλλάξει όχι μόνο για το φεστιβάλ, αλλά και για τη Χίο;

Η μεγαλύτερη κατάκτηση αυτών των πέντε ετών είναι ότι καταφέραμε να αποδείξουμε πως η περιφέρεια μπορεί να καταστεί διεθνές επίκεντρο παραγωγής σκέψης, πολιτισμού και διαλόγου. Για το φεστιβάλ, η εξέλιξη είναι θεαματική. Από μια τολμηρή ιδέα μετατράπηκε σε έναν αναγνωρισμένο θεσμό. Για τη Χίο, η αλλαγή είναι ουσιαστική. Το νησί επανασυστήνεται στον παγκόσμιο χάρτη όχι μόνο ως ένας τόπος με σπάνια ομορφιά και βαριά ιστορία, αλλά ως ένας ζωντανός πυρήνας όπου το παρελθόν συνομιλεί ισότιμα με το μέλλον.

​2. Ξεκινήσατε με την ιδέα ενός πολιτιστικού φεστιβάλ. Σήμερα βλέπουμε ένα πρόγραμμα που συνδυάζει επιστήμη, πολιτισμό, ιστορία, επιχειρηματικότητα, ναυτιλία και δημόσιο διάλογο. Ήταν αυτό το όραμα εξαρχής ή εξελίχθηκε μέσα στην πορεία;

Το όραμα εμπεριείχε εξαρχής αυτή τη συνθετική διάθεση, διότι πιστεύουμε ότι ο πολιτισμός δεν είναι μονοδιάστατος. Στην πορεία, όμως, η ίδια η δυναμική της Χίου μας οδήγησε και διεύρυνε την αποστολή μας. Η Χίος είναι ναυτιλία, είναι εμπόριο, είναι επιστήμη, είναι ιστορική μνήμη. Δεν θα μπορούσαμε, λοιπόν, να περιοριστούμε μόνο σε μια αμιγώς καλλιτεχνική ατζέντα. Εξελιχθήκαμε οργανικά, ενσωματώνοντας κάθε πτυχή του ανθρώπινου πνεύματος και της δημιουργίας, αντικατοπτρίζοντας την πολυμερή φυσιογνωμία του ίδιου του νησιού.

​3. Η φετινή διοργάνωση φιλοξενεί προσωπικότητες από κορυφαία πανεπιστήμια και οργανισμούς του κόσμου, όπως το Harvard, το Cambridge, το Johns Hopkins, το Karolinska Institutet, αλλά και την Ακαδημία Αθηνών. Τι σημαίνει για ένα νησί της περιφέρειας να γίνεται σημείο συνάντησης μιας τόσο υψηλού επιπέδου πνευματικής κοινότητας;

Σημαίνει την κατάργηση των γεωγραφικών και πνευματικών συνόρων. Όταν επιστήμονες και ακαδημαϊκοί παγκόσμιας εμβέλειας συγκεντρώνονται κάθε χρόνο στη Χίο, το νησί μετατρέπεται σε μια σύγχρονη «Ακαδημία» στην ακριτική Ελλάδα. Αυτή η ώσμωση προσδίδει στο νησί μια τεράστια προστιθέμενη αξία, εκπέμποντας το μήνυμα ότι η εξωστρέφεια και η αριστεία δεν είναι προνόμιο των μεγάλων αστικών κέντρων, αλλά επιλογή και στρατηγική. Και εμείς από την πρώτη ημέρα τις υπηρετούμε με πίστη, αφοσίωσή και όραμα.

​

Η παρουσία αυτών των εξέχουσων προσωπικοτήτων αποτελεί τεράστια τιμή, αλλά και επιβεβαίωση της θεσμικής σοβαρότητας του φεστιβάλ. Συμβολίζει την ενότητα των πνευματικών, θεσμικών και εκκλησιαστικών δυνάμεων γύρω από έναν κοινό σκοπό. Την ανάδειξη των αξιών του ελληνισμού, της προσφοράς και του οικουμενικού διαλόγου. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η Χίος βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και αποτελεί φάρο πολιτιστικής και πνευματικής σύγκλισης.

​5. Δεν είναι συνηθισμένο ένα φεστιβάλ να φέρνει στο ίδιο πρόγραμμα έναν Πρόεδρο της Επιτροπής Νόμπελ, διακεκριμένους επιστήμονες, ιστορικούς, ακαδημαϊκούς, ανθρώπους της ναυτιλίας, επιχειρηματίες, καλλιτέχνες, δημιουργούς, θεσμικά πρόσωπα. Πώς καταφέρνετε να συνθέτετε αυτή τη διαφορετικότητα χωρίς να χάνεται η συνοχή της διοργάνωσης;

Η συνοχή δεν προέρχεται από την ομοιομορφία, αλλά από τον κοινό θεματικό και αξιακό άξονα που συνδέει όλες τις δράσεις μας. Ο συνδετικός κρίκος είναι ο ίδιος ο άνθρωπος και η εξέλιξή του. Είτε πρόκειται για μια επιστημονική ανακάλυψη, είτε για ένα ναυτιλιακό επίτευγμα ή επιχειρηματική διάκριση, είτε για μια καλλιτεχνική δημιουργία, η αφετηρία είναι η ανάγκη για πρόοδο, γνώση και αριστεία. Όταν υπηρετείς μια τέτοια ολιστική θεώρηση, η διαφορετικότητα μετατρέπεται σε πλούτο και όχι σε σύγχυση.

​6. Το πρόγραμμα εκτείνεται από τη Μαρία Κάλλας και τον Σωτήρη Σόρογκα μέχρι τις εξελίξεις στην Ιατρική, τη Γενετική, τη Διαστημική, την Καινοτομία και τη Ναυτιλία. Είναι τελικά ο πολιτισμός μια έννοια πολύ ευρύτερη από τις τέχνες;

Απολύτως. Οι τέχνες είναι η κορωνίδα και η ψυχή του πολιτισμού, αλλά ο πολιτισμός περιλαμβάνει τον τρόπο που σκέφτομαστε, που ερευνούμε, που επιχειρούμε, που προστατεύουμε την υγεία και το περιβάλλον μας. Η επιστήμη, η τεχνολογία, η καινοτομία, το επιχειρείν και η ναυτοσύνη είναι εξίσου πολιτισμικά επιτεύγματα. Στο THE CHIOS FESTIVAL αντιλαμβανόμαστε τον πολιτισμό ως το συνολικό αποτύπωμα του ανθρωπίνου πνεύματος στο γίγνεσθαι.

​

Nινέτα Βαφειά-Απόστολος Τζιτζικώστας-Kevin Featherstone-Simon Wooley-Δήμητρα Μουτζούρη-Λουκάς Τσούκαλης-Ειρήνη Νικολοπούλου.

Ήταν ένας άθλος που απαιτούσε αφοσίωση, σοβαρότητα,  επαγγελματισμό, συνέπεια και ξεκάθαρο όραμα. Πρεσβείες αλλά και Διεθνείς οργανισμοί όπως η UNESCO και το Ελληνοαμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο δεν παρέχουν την αιγίδα τους ευκαιριακά. Απαιτούν υψηλά πρότυπα ποιότητας, κοινωνικό αντίκτυπο και διεθνή προσανατολισμό. Το ότι το πετύχαμε σε πέντε μόλις χρόνια αποτελεί δικαίωση της συλλογικής προσπάθειας όλης της ομάδας και των ανθρώπων που πίστεψαν από την πρώτη στιγμή σε αυτό το εγχείρημα.

​8. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του φετινού προγράμματος είναι ότι δεν περιορίζεται στις συναυλίες και στις θεατρικές παραστάσεις, αλλά δημιουργεί έναν χώρο ουσιαστικού διαλόγου γύρω από την επιστήμη, την κοινωνία, τον πολιτισμό και το μέλλον. Θεωρείτε ότι αυτό είναι το στοιχείο που διαφοροποιεί το THE CHIOS FESTIVAL από άλλες διοργανώσεις;

Ναι, αυτή είναι η ειδοποιός διαφορά μας. Δεν επιδιώκουμε απλώς να προσφέρουμε ψυχαγωγία ή ένα θερινό πολιτιστικό θέαμα, αλλά να λειτουργήσουμε ως μια πλατφόρμα παραγωγής ιδεών και προβληματισμού. Η συνύπαρξη της καλλιτεχνικής έκφρασης με τον βαθύ επιστημονικό και κοινωνικό διάλογο δημιουργεί μια ολιστική εμπειρία που διεγείρει τόσο το συναίσθημα όσο και το πνεύμα.

Είναι ανεκτίμητο. Για τους νέους της Χίου, η επαφή αυτή ανοίγει παράθυρα στον κόσμο. Τους αποδεικνύει ότι τα όνειρα και οι φιλοδοξίες τους δεν περιορίζονται από τα σύνορα ενός νησιού. Όταν ένας νέος συνομιλεί με έναν κορυφαίο επιστήμονα, έναν ακαδημαϊκό ή έναν καταξιωμένο δημιουργό, έναν επιτυχημένο επιχειρηματία, αποκτά ερεθίσματα, αυτοπεποίθηση και πρότυπα που μπορούν να καθορίσουν τη μελλοντική του πορεία.

​10. Η Χίος είναι ένα νησί με ισχυρή ναυτική, ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα. Πώς αξιοποιεί το φεστιβάλ αυτή την κληρονομιά, χωρίς να εγκλωβίζεται στο παρελθόν;

Η ιστορία και η κληρονομιά της Χίου δεν είναι για εμάς μουσειακά εκθέματα, αλλά ζωντανή παρακαταθήκη και πυξίδα για το μέλλον. Χρησιμοποιούμε τη σπουδαία ναυτική και πολιτιστική παράδοση του τόπου ως εφαλτήριο για να συζητήσουμε τις σύγχρονες προκλήσεις της ναυτιλίας, της βιωσιμότητας και της καινοτομίας. Δεν κοιτάμε απλώς πίσω με νοσταλγία, αλλά αξιοποιούμε τις ρίζες μας για να κατακτήσουμε το μέλλον.

​11. Βλέπουμε εκδηλώσεις να πραγματοποιούνται σε χώρους με ιδιαίτερο ιστορικό και συμβολικό βάρος, όπως το Castelli, το Κάστρο της Χίου, ο Ανάβατος και ιστορικοί ναοί. Πόσο σημαντικό είναι ο ίδιος ο τόπος να αποτελεί μέρος της εμπειρίας του φεστιβάλ;

Ο τόπος δεν είναι το «σκηνικό» των εκδηλώσεων, είναι ο πρωταγωνιστής. Η αρχιτεκτονική, η ενέργεια και η ιστορικότητα τοποσήμων όπως το Castelli, το Κάστρο ή ο Ανάβατος συνδιαλέγονται με το περιεχόμενο των εκδηλώσεων. Ο επισκέπτης δεν παρακολουθεί απλώς μια ομιλία ή μια παράσταση, βιώνει μια ολοκληρωμένη χωρική και πολιτισμική εμπειρία όπου το παρελθόν του τόπου συναντά το παρόν της δημιουργίας.

​

Θέλουμε ο επισκέπτης να φύγει γεμάτος συγκίνηση, έμπνευση και πνευματική τροφή. Να αισθανθεί ότι γεύτηκε την αυθεντική φιλοξενία της Χίου, αλλά παράλληλα έγινε κοινωνός ενός παγκόσμιου διαλόγου, σε ένα διεθνές "καταφύγιο" ελεύθερης διανόησης, πνευματικής αναζήτησης και οικουμενικής σοφίας. Θέλουμε να πάρει μαζί του την αίσθηση ότι η Χίος είναι ένας τόπος φωτεινός, ανήσυχος, δημιουργικός, πρωτοπόρος και πάντα ανοιχτός στους ορίζοντες του κόσμου.

​13. Η φετινή θεματική αγγίζει και ζητήματα όπως η υγεία, η τεχνολογία, η υπογεννητικότητα, η κοινωνική προσφορά, η ναυτιλία και ο θαλάσσιος τουρισμός. Πιστεύετε ότι τα σύγχρονα φεστιβάλ οφείλουν να λειτουργούν και ως χώροι προβληματισμού για τις μεγάλες προκλήσεις της εποχής;

Αναμφίβολα. Ένα πολιτιστικό φεστιβάλ στο εικοστό πρώτο αιώνα δεν μπορεί να μένει αμέτοχο απέναντι στις μεγάλες κοινωνικές, δημογραφικές και τεχνολογικές προκλήσεις. Οφείλει να λειτουργεί ως κόμβος διανόησης, ως εργαστήριο σκέψης, να θέτει ερωτήματα, να ευαισθητοποιεί και να προτείνει κατευθύνσεις. Η τέχνη και ο δημόσιος διάλογος έχουν την ευθύνη να αφυπνίζουν και να συμβάλλουν ενεργά στην εξέλιξη της κοινωνίας.

​14. Πέντε χρόνια μετά, αισθάνεστε ότι το THE CHIOS FESTIVAL έχει πλέον αποκτήσει τη δική του ταυτότητα στον πολιτιστικό χάρτη της χώρας; Ποια είναι τα στοιχεία που το κάνουν αναγνωρίσιμο;

Ναι, νιώθω ότι πλέον έχει διαμορφωθεί μια ξεκάθαρη και διακριτή ταυτότητα. Το THE CHIOS FESTIVAL αναγνωρίζεται πλέον για την υψηλή του ποιότητα, την πολυθεματικότητά του, την εξωστρέφεια και την ικανότητά του να γεφυρώνει την ακαδημαϊκή αριστεία με την καλλιτεχνική δημιουργία και την τοπική κοινωνία. Είναι ένα φεστιβάλ που συνδέει το τοπικό με το οικουμενικό. Αυτή την μοναδική θα έλεγα ταυτότητα του The Chios Festival την διαμόρφωσαν και την διαμορφώνουν κάθε χρόνο οι διακεκριμένες προσωπικότητες που μας τιμούν κάθε χρόνο με την παρουσία τους, με τον λόγο τους και τις ευφυείς τοποθετήσεις τους σε πεδία και τομείς που προάγουν την εξέλιξη και την αριστεία. 

​

Δήμητρα Μουτζούρη

«Ένας φωτεινός φάρος πολιτισμού και επιστήμης, αριστείας και εξωστρέφειας στην καρδιά του Αιγαίου.»

​16. Συχνά λέμε ότι τα μεγάλα πολιτιστικά γεγονότα αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε έναν τόπο. Πιστεύετε ότι το THE CHIOS FESTIVAL φιλοδοξεί τελικά να αλλάξει όχι μόνο την εικόνα της Χίου προς τα έξω, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι Χιώτες αντιλαμβάνονται τον τόπο τους και τις δυνατότητές του;

Αυτή είναι ίσως η βαθύτερη και ουσιαστικότερη φιλοδοξία μας. Η εξωτερική εικόνα αλλάζει όταν αλλάξει η εσωτερική αυτοπεποίθηση. Θέλουμε οι ίδιοι οι Χιώτες να νιώθουν υπερήφανοι για τις δυνατότητες του νησιού τους, να βλέπουν ότι ο τόπος τους πρωταγωνιστεί σε διεθνές επίπεδο και να εμπνέονται ώστε να γίνουν συμμέτοχοι σε αυτή τη διαρκή αναγέννηση. Το THE CHIOS FESTIVAL ανήκει πρώτα απ' όλα στη Χίο και τους ανθρώπους της, στη συνέχεια στο Βόρειο Αιγαίο, σε όλη την Ελλάδα και σε όλο το κόσμο. Αυτό αγαπάμε και αυτό υπηρετούμε με πίστη και αφοσίωσή.

Χριστίνα Χρυσανθοπούλου / [email protected]