Ρένα Ρώσση Ζαϊρη: «Το άπλετο φως της Ελλάδας και η μοναδική της θάλασσα με εμπνέουν ακατάπαυστα»

rena-rossi-zairi-to-apleto-fos-tis-elladas-kai-i-monadiki-tis-thalassa-me-empneoun-akatapausta-monadiki-tis-thalassa-me-empneoun-akatapausta
ΤΕΤΑΡΤΗ, 01 ΙΟΥΝΙΟΥ 2022

Με αφορμή την επανέκδοση 15 βιβλίων της αγαπημένης συγγραφέως από τις εκδόσεις Ψυχογιός, μιλήσαμε μαζί της για την ζωή και τον έρωτα, τη συγγραφή και τις κοινωνικές κρίσεις, για την λογοτεχνία και τα μελλοντικά της σχέδια.

Μετά από 17 μυθιστορήματα και πάνω από 150 παιδικά βιβλία, η Ρένα Ρώσση Ζαϊρη επανακυκλοφορεί στα ράφια των βιβλιοπωλείων με νέα, πολύχρωμα εξώφυλλα. Όπως δηλώνει η ίδια, λειτουργώ στον χώρο του βιβλίου από μικρή, ως συγγραφέας, μεταφράστρια, υπεύθυνη έκδοσης. Τώρα, με την επανακυκλοφορία των βιβλίων της νιώθει συγκινημένη «...αλλά και κάτι σαν δικαίωση για τα τόσα και τόσα χρόνια που βουτάω στον χώρο της γραφής, για τις καταθέσεις της ψυχής μου, το κουράγιο, τον συνεχή ρυθμό και την έρευνα, τους περιορισμούς στους οποίους επέβαλλα κι επιβάλλω στον εαυτό μου. Οφείλω άπειρα ευχαριστώ στις εκδόσεις μου, τις εκδόσεις Ψυχογιός που τα βιβλία μου ξεκινούν ένα καινούργιο ταξίδι για να γνωρίσουν νέους αναγνώστες, να αφυπνίσουν συναισθήματα».

Είναι όλα τους παιδιά σας ή ξεχωρίζετε κάποιο/α και γιατί;

Και τα 17 μυθιστορήματά μου αποτελούν κομμάτι της ψυχής μου. Αγαπώ όλους τους ήρωες και τις ηρωίδες μου. Ακόμα και να μη ταυτίζεται η προσωπικότητά μου μαζί τους, είναι όλοι τους κομμάτι του εαυτού  μου. Από τα πιο παλιά, θα αναφέρω τα «Δίδυμα φεγγάρια». Μου χάρισαν το βραβείο των αναγνωστών μεγάλου βιβλιοπωλείου, μεταφέρθηκαν στην τηλεόραση κι έκαναν μια πετυχημένη πορεία. Είναι παράξενο αλλά κάθε φορά ξεχωρίζω το τελευταίο βιβλίο που έγραψα. Γι’ αυτό και θα διαλέξω την «Αλμύρα, η ευτυχία αλλιώς», που κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες. Έχω ακουμπήσει πάνω του ολόκληρη τη συγγραφική μου εμπειρία.

Οι ιστορίες σας είναι βασισμένες σε πραγματικά γεγονότα ή αποτελούν προϊόντα μυθοπλασίας;

Παλεύω να γράψω μέσα από τους αναγνώστες μου για τους αναγνώστες μου. Με βοηθούν οι εφημερίδες, το διαδίκτυο, τα social media. Η κοινωνική δικτύωση είναι συνυφασμένη με το συγγραφικό μου έργο, είναι αναπόσπαστο κομμάτι της. Εμπνέομαι από τους αναγνώστες μου, που μου ανοίγουν την καρδιά τους, μου μιλούν για τραύματα της παιδικής τους ηλικίας τα οποία έπαιξαν εξέχοντα ρόλο στην προσωπικότητά τους, μου εκμυστηρεύονται τις προσωπικές τους ιστορίες. Ανεξάντλητη πηγή ιδεών για μένα είναι η ίδια η καθημερινότητα τους, όλα όσα ζουν και βιώνουν τα οποία με εμπνέουν ακατάπαυστα. Είναι οι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, οι Έλληνες κι οι Ελληνίδες του σήμερα, κομμάτι των οποίων είμαι κι εγώ, με κρατούν συνέχεια σε εγρήγορση, παθιάζομαι να χαρτογραφώ την ψυχή τους, να γίνομαι ένα με τις ανησυχίες τους με τα πάθη, τα λάθη τους, τις αγωνίες, τα άγχη τους.

Χάρη σε εκείνους και μαζί με εκείνους, παλεύω για τη λύση, μέσα από την αδιάκοπη πλοκή, την αγωνία, τις ανατροπές, πασχίζω να ακουμπήσω διαφορετικές αισθήσεις στη σκέψη και την ψυχή τους. Κι αν, λίγο ελάχιστα, ανάμεσα στις συνθήκες και τα γεγονότα των βιβλίων μου βρουν ένα κομμάτι από τον εαυτό τους, να ξέρουν πως είναι το μεγαλύτερο βραβείο ψυχής για μένα.

Κάθε φορά που γράφω ένα βιβλίο όμως καταθέτω, θέλοντας και μη, προσωπικά συναισθήματα κι εμπειρίες. Δε γίνεται αλλιώς. Δεν υπάρχει μυθιστόρημα που έχω γράψει που να μην περιέχει κομμάτια της ζωής μου, αναμνήσεις χαρούμενες και πονεμένες, στοιχεία της προσωπικότητάς μου λόγια ανθρώπων που αγαπώ, πράξεις κι ακούσματα που πίστευα πως έχω ξεχάσει στο διάβα της ζωής. Κι όλα αυτά μαζί ανακατεμένα με τη φαντασία κι όλα αυτά μαζί, ένα με μένα. Δεν μπορώ να γράψω χωρίς να νιώσω, με όλη τη σημασία της λέξης. Γιατί τότε δεν θα νιώσει τίποτα κι ο αναγνώστης.

Περιγράψτε μου τη στιγμή της έμπνευσης μιας νέας ιστορίας; Πώς προκύπτει και ποιο είναι το συναίσθημα που βιώνετε;

Ξεκινώ προσπαθώντας να εκπληρώσω έναν στόχο. Για παράδειγμα λαχταρούσα πάντοτε να γράψω για την ευτυχία, να εξερευνήσω τι σημαίνει τελικά αυτή η λέξη. Δυσκολεύτηκα πολύ, μέχρι που πάλεψα να σκεφτώ τι αντιπροσωπεύει για μένα. Και τότε βούτηξα στην «Αλμύρα»,  που είναι συνυφασμένη με την ευτυχία. Είναι το άλλο της πρόσωπο. Κρύβεται στα δάκρυα της χαράς, στον ιδρώτα του έρωτα, στη θάλασσα που λατρεύω. Κι έτσι ξεκίνησα το τελευταίο μυθιστόρημά μου. Όταν γράφεις για τις ανθρώπινες σχέσεις όμως είναι αδύνατον να μην έρθεις αντιμέτωπος με ένα σωρό καινούριους στόχους κι αξίες. Ο ένας στόχος σε οδηγεί, θέλοντας και μη, στον επόμενο....

Γενικά γράφω «παίζοντας». Με τις λέξεις, με τα συναισθήματα, με τους ήρωες. Τα παιδιά μου το δίδαξαν αυτό, τα χρόνια που βρισκόμουν ως παιδαγωγός δίπλα τους, τα παιδικά βιβλία που έχω γράψει.

Από τη μέση του βιβλίου και μετά «ελευθερώνω» τους ήρωές μου κι εκείνοι με καθοδηγούν. Στις τελευταίες σελίδες όμως επιδιώκω να φτάνω πάντοτε στη λύτρωση, λυτρώνομαι εγώ, οι χαρακτήρες, οι αναγνώστες μου, παλεύω να χαρίσω ελπίδα και φως.

Όταν γράφω αισθάνομαι να πετάω, μεταφέρομαι σε έναν κόσμο μαγικό, όταν γράφω είμαι ευτυχισμένη.

Πώς νιώθετε όταν ολοκληρώνετε ένα έργο σας και το βλέπετε τυπωμένο; Οι ήρωες σας ακολουθούν ή τους «ξεπερνάτε» για να περάσετε στους επόμενους;

Νιώθω ακόμα ένα με τους ήρωες, συνεχίζουν να είναι «ζωντανοί» στα μάτια μου, δεν έχω ξεχάσει τα έντονα συναισθήματα που βίωσα παρέα τους. Κάποιες φορές όμως, έτσι στα ξαφνικά, καινούργιοι ήρωες, θέματα και στόχοι ταξιδεύουν μέσα μου, προτού καν ολοκληρώσω αυτό που γράφω. Όπως έγινε με τα «Αστέρια στην Άμμο», ένα βιβλίο που βασίζεται σε μια αληθινή ιστορία. Στο τελευταίο κεφάλαιό του μια καινούργια ηρωίδα άρχισε να χτυπάει απαιτητικά την πόρτα της καρδιάς μου. Έκανα πως δεν την άκουγα, προσπαθούσα να μην της δώσω καμία σημασία. Άδικα. Δε με άφηνε να συγκεντρωθώ. Κάποια στιγμή δεν άντεξα άλλο. Αφέθηκα. Και χάθηκα από τον χώρο και τον χρόνο… Σταμάτησα να γράφω το βιβλίο που έφτανε στο τέλος του κι έγινα ένα με κεραυνούς, αστραπές, βροντές, με έναν άνεμο που λυσσομανούσε και μια βάρκα που κουνιόταν σαν τρελή πάνω σε αγριεμένα κύματα. Πεταμένο μέσα της ήταν ολόγυμνο νεογέννητο μωρό...

Κάπως έτσι ξεκίνησε το μυθιστόρημά μου: «Η αγαπημένη των θεών».

Είναι στ’ αλήθεια μαγική η γραφή!

Το καλοκαίρι, ο ήλιος, το νησί, η θάλασσα είναι θέματα που επανέρχονται στα μυθιστορήματά σας. Πώς προκύπτει αυτή η προτίμηση;

Τα μυθιστορήματά μου αντικατοπτρίζουν την ίδια τη ζωή, οι ήρωές μου παρόλες τις δυσκολίες, δε λυγίζουν, χαμογελούν, αισιοδοξούν και προχωρούν, παλεύοντας να μεταδώσουν μηνύματα ζωής. Είμαι παιδί του ήλιου, λατρεύω τη θάλασσα, το Αιγαίο κυλάει στις φλέβες μου.

Ταξιδεύω πολύ τους ήρωές μου, πιστεύω πως κάθε ταξίδι, οποιοδήποτε ταξίδι, έρωτας είναι, έρωτας του καινούργιου, του διαφορετικού. Μια αίσθηση πραγματικής ελευθερίας, ένας τρόπος να μάθουμε λίγο καλύτερα τον εαυτό μας.

Και φυσικά λατρεύω την Ελλάδα. Ως Ελληνίδα δε χορταίνω να την υμνώ σε κάθε μου σελίδα. Το φως, το άπλετο φως της πατρίδας μας, η μοναδική της θάλασσα, μου χαρίζουν ασφάλεια, με εμπνέουν ακατάπαυστα.

Η αγάπη επίσης κατέχει καίρια θέση στις ιστορίες σας. Και στον αντίποδα η προδοσία και η απιστία. Τι είναι ο έρωτας για εσάς;

Η αγάπη έχει τον πρώτο λόγο στη ζωή μου. Η αγάπη έχει τον πρώτο λόγο στο συγγραφικό μου έργο. Γιατί είναι ο μοναδικός μας δρόμος. Κι είναι μονόδρομος. Για να αγαπήσουμε και να μας αγαπήσουν ερχόμαστε σε αυτή τη ζωή. Είναι αυτό που μας κάνει ευτυχισμένους, που μας εξυψώνει, που μας καθοδηγεί…

Σε κάθε μυθιστόρημα προσπαθώ να πείσω τους αναγνώστες μου να συνειδητοποιήσουν πως όλα ξεκινούν από την παιδική μας ηλικία. Αυτή καθορίζει όλη την υπόλοιπη ζωή μας. Προσπαθώ ακόμα να τους μάθω να αγαπήσουν τον εαυτό τους και να μεγαλώσουν αυτόνομα, ευτυχισμένα παιδιά, ελπίζοντας σε έναν κόσμο καλύτερο συναισθηματικά.

Παλεύω να διατηρήσω μια ερωτική στάση απέναντι στην ίδια τη ζωή, στο κάθε τι που αντικρίζουν τα μάτια μου. Λατρεύω να γράφω για τον έρωτα, για την ανάσα του Θεού πάνω στη γη, όπως τονίζει και ο Νίκος Καζαντζάκης. Ο έρωτας ανοίγει μια πόρτα στον ήλιο. Βαθύ κόκκινο είναι, κόκκινο της καρδιάς, τριαντάφυλλο άλικο, ολόγλυκο κρασί, ολόγιομο φεγγάρι, όλα τα τραγούδια του κόσμου μαζί κι όλα τα ποιήματα αντάμα. Στην χούφτα μας ο κόσμος όλος, στα μάτια μας πυροτεχνήματα. Ανάγκη είναι, λαχτάρα, πάθος, θέληση για ζωή. Κόβει την ανάσα, κάνει τα μάτια να αστράφτουν, την καρδιά να βροντοχτυπάει, μεθάει σώμα και ψυχή.

Τελικά, έχει όρια η αγάπη;

Δεν υπάρχουν όρια στην αγάπη. Δεν μπορείς να ελέγξεις τον εαυτό σου, να ζυγίσεις τα συναισθήματά σου, τα χαρίζεις όλα. Ξεπερνάς όλες σου τις αναστολές γι’ αυτόν που αγαπάς, βουτάς σε βαθιά νερά, χωρίς να ξέρεις μπάνιο, κάνεις την υπέρβαση.

Κι αν στο τέλος πληγωθείς, δεν έχει σημασία. Γιατί θα ξέρεις πως έζησες τη μαγεία…

Ως συγγραφέας και ως αναγνώστης, πώς πιστεύετε θα ήταν ο κόσμος χωρίς βιβλία;

Πιστεύω κι εγώ όπως ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες, ο δεξιοτέχνης της λογοτεχνίας,  πως ο παράδεισος είναι ένα είδος βιβλιοθήκης κι είναι κρυμμένος μέσα στα βιβλία της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Δεν υπάρχουν λόγια να περιγράψω τα συναισθήματα που με κατακλύζουν όταν διαβάζω το βιβλίο ενός αγαπημένου συγγραφέα. Με χαλαρώνει, με ταξιδεύει, μου κρατάει συντροφιά, προσφέρει λύσεις σε όποια προβλήματά μου, βελτιώνει την ποιότητα της ζωής μου. Από μικρούλα ονειρευόμουν να με έκλειναν σε μια τεράστια βιβλιοθήκη με τα βιβλία που προτιμώ, να διαβάζω χωρίς σταματημό…

Αν δεν υπήρχαν βιβλία πώς θα ερχόμασταν σε επαφή με τη γνώση μιας ολόκληρης εποχής, πώς θα κατανοούσαμε καλύτερα τον εαυτό μας;

Αν δεν υπήρχαν βιβλία θα ζούσαμε σε έναν κόσμο που θα έμοιαζε με ένα είδος κόλασης…

Ως συγγραφέας αλλά και ως πολίτης αυτής της χώρας και τούτου του κόσμου, πώς νιώθετε μπροστά στα θηριώδη που αντιμετωπίζουμε, από την πανδημία ως τον πόλεμο; Είναι η συγγραφή ένα οχυρό για εσάς; Είναι η Τέχνη ένα καταφύγιο για τον άνθρωπο;

Με στοιχειώνει και ταυτόχρονα με εμπνέει η εποχή μας. Όσο κι αν λένε πως είναι στείρα, σκοτεινή, πως είναι άγευστη πνευματικά και καθόλου ρομαντική. Κι όμως για μένα ισχύει το αντίθετο.

Αυτό που βιώσαμε όμως όλοι τα τελευταία χρόνια με την πανδημία πιστεύω πως ήταν στ’ αλήθεια «αιχμαλωσία». Ήταν κάτι πρωτόγνωρο που χαράχτηκε βαθιά στη μνήμη μου. Υπήρχαν στιγμές που νόμιζα πως ζούσα έναν εφιάλτη, στιγμές που δεν μπορούσε να τις συλλάβει ο νους μου. Λαχταρούσα κάθε μέρα και πιο πολύ την ουσιαστική επικοινωνία, τις αγκαλιές, τα φιλιά κι έκανα υπομονή και κάνω ακόμα υπομονή. Με επηρέασε αφάνταστα η «αιχμαλωσία» και τις στιγμές που λύγιζα, ευχαριστούσα τον Θεό για το δικό μου σωσίβιο, τη γραφή, το δικό μου οχυρό. Ανατριχιάζω με όσα γίνονται στις ημέρες μας, τον πόλεμο, τις γυναικοκτονίες, τα τόσα και τόσα, δεν τα χωράει ο νους μου…

Μοναδικό, πολύτιμο καταφύγιο για την ψυχή μου μου, η τέχνη.  Γεμίζει τη ζωή μου, με λυτρώνει.

Εσείς τι είδους λογοτεχνία προτιμάτε;

Προτιμώ τα κοινωνικά, ιστορικά και τα αστυνομικά μυθιστορήματα. Πιο πολύ απ’ όλα όμως λατρεύω να διαβάζω συγγραφείς που μιλούν στην ψυχή μου.

Τι διαβάζετε αυτόν τον καιρό;

Γεννήθηκα μέσα στα βιβλία, ο πατέρας μου είχε εκδοτικό οίκο και πίστευε πως η ζωή δεν αξίζει χωρίς να ανοίγεις καθημερινά το ίδιο της το παράθυρο, το βιβλίο. Αυτές τις ημέρες στο κομοδίνο μου υπάρχουν δύο μυθιστορήματα: Ο «Άγραφος νόμος», της Σόφης Θεοδωρίδου, εκδόσεις Ψυχογιός και «Ονειρεύτηκα τη Σανγκάη», του Γιάννη Ξανθούλη, εκδόσεις Διόπτρα.

Ποιο είναι το επόμενο βιβλίο που θα δούμε από εσάς;

Μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός το καινούργιο μου βιβλίο, με τίτλο «Αλμύρα, η ευτυχία αλλιώς». Ταξιδεύω ήδη στο επόμενο μυθιστόρημά μου από τον περασμένο Οκτώβριο. Είναι ένα βιβλίο που θα κυκλοφορήσει τον Μάιο του 2023 και προσπαθεί να ανακαλύψει τα καλά κρυμμένα μυστικά της ενδοοικογενειακής βίας. Και να απαντήσει σε ένα συγκλονιστικό ερώτημα: Ως πού μπορεί να φτάσει ένας άνθρωπος όταν πιεστεί πολύ;

Χριστίνα Χρυσανθοπούλου / [email protected]