Είδαμε την «Τριλογία των Λήμαν Μπράδερς» στο θέατρο Ιλίσια

i-trilogia-ton-liman-mpraders
ΤΡΙΤΗ, 19 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2021

Στην παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου πρωταγωνιστούν οι εξαιρετικοί Μάκης Παπαδημητρίου, Αργύρης Ξάφης και Μιχάλης Οικονόμου.

Μια παράσταση βγαλμένη από τα απόνερα της οικονομικής κρίσης του 2008 αλλά με ελάχιστες αναφορές στην ίδια την κατάρρευση της Lehman Brothers που για πολλούς πυροδότησε την κρίση, ζωντανεύει στο θέατρο Ιλίσια. Ο λόγος για την «Τριλογία των Λήμαν Μπράδερς».

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος επιλέγει ένα έργο του αφηγηματικού θεάτρου, με πολιτικό λόγο και αναφορές στην οικονομία και το εμπόριο, για να μας μεταφέρει την ιστορία των τριών αδελφών Λήμαν, και των μετέπειτα γενιών της οικογένειας, που σφράγισαν με το όνομά τους έννοιες όπως το κυνήγι της επιτυχίας, το αμερικανικό όνειρο, την ακόρεστη επιθυμία για πλούτο, την πτώχευση.  

Η ιστορία

Το 1850 ο Hayum Lehmann, ένας 22χρονος Εβραίος γερμανικής καταγωγής, προσγειώνεται στη Νέα Υόρκη, το όνομά του γίνεται Henry Lehman και ανοίγει ένα κατάστημα υφασμάτων στο Μοντγκόμερι, την πρωτεύουσα της Αλαμπάμα. Εκεί αργότερα τον συνοδεύουν τα αδέλφια του, Emanuel και Mayer, και κάπως έτσι γεννιούνται οι Lehman Brothers. Από εδώ και πέρα, η ιστορία τους δεν θα είναι παρά μια ανάβαση στον κόσμο του εμπορίου. Μια ανάβαση την οποία στηρίζει ο παράγοντας τύχη και η οποία χαρακτηρίζεται από ταπεινότητα, βαθιά θρησκευτική αίσθηση και ικανότητα προσαρμογής.

Όταν οι φυτείες της πόλης παίρνουν φωτιά, η Lehman Brothers γίνεται εμπορική εταιρεία βαμβακιού. Όταν ο εμφύλιος πόλεμος καταστρέφει τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Mayer μετατρέπει την εταιρεία σε τράπεζα με καθήκον να χρηματοδοτήσει την ανοικοδόμηση του Νότου. Στη συνέχεια, έρχεται η μετακίνηση στη Νέα Υόρκη και η Wall Street.

Η τράπεζα γίνεται από τις σημαντικότερες στον κόσμο και επενδύει σε κάρβουνο, καφέ, σίδηρο, στα πάντα. Και αργότερα έρχονται και άλλες επενδύσεις, σε τσιγάρα, σε σιδηρόδρομους, στην κατασκευή του καναλιού του Παναμά. Κι έπειτα η τράπεζα δεν επενδύει πλέον σε συγκεκριμένα αντικείμενα όπως καφέ ή ύφασμα, αλλά σε χρήματα.

Domniki Mitropoulou
Το έργο του Μασσίνι

Το έργο «Τριλογία των Λήμαν Μπράδερς», βάζοντας στο κέντρο του μεμονωμένους χαρακτήρες που διοικούν την τράπεζα, δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Η πρώτη του δυσκολία αφορά τη έκτασή του, καθώς ο Φλωρεντίνος Στέφανο Μασσίνι ακολουθεί ολόκληρη την ιστορία της αμερικανικής τράπεζας Lehman Brothers, από τη γέννησή της το 1850 έως τη χρεοκοπία το 2008. Πρόκειται δηλαδή για έργο με μεγάλη έκταση.

Η δεύτερη δυσκολία αφορά τη φόρμα της αφήγησης, καθώς οι ήρωες αφηγούνται σε τρίτο πρόσωπο, χωρίς να συμμετέχουν σε μεταξύ τους διάλογο αλλά διαθέτοντας συχνά ένα διασκεδαστικό τόνο που «νερώνει» τις κάποτε εξειδικευμένες αναφορές. Το έργο δεν έχει τη δομή ενός θεατρικού, δεν έχει σταθερούς χαρακτήρες, έχει όμως πολλές αφηγήσεις που αρχίζουν και σταματούν αλλά και σκέψεις των ηρώων όπως σε ένα μυθιστόρημα.

Είναι δηλαδή πολλά αποσπάσματα που συγκροτούν τη μεγάλη ιστορία, η οποία δεν αφορά σε ένα κεφάλαιο από οικονομικό βιβλίο αλλά μια ιστορία με ήρωες που, ειδικά όσον αφορά τα τρία αδέρφια, είναι «ζωντανοί» και σκιαγραφούνται καλά παρόλο που παρουσιάζονται μέσα από λίγες αλλά εύστοχες λεπτομέρειες- αν και η πρώτη γενιά των Λήμαν απεικονίζεται με περισσότερη στοργή με τον συγγραφέα να αναδεικνύει την ανθρωπιά τους, τη λαχτάρα τους να τα καταφέρουν.

facebook/ Revekka Vital
Η παράσταση

Η «Τριλογία των Λήμαν Μπράδερς» που βλέπουμε στο θέατρο Ιλίσια μικραίνει, συμπυκνώνοντας την ιστορία αλλά κρατώντας τα απαραίτητα στοιχεία που αναδεικνύουν την ουσία του έργου, που αντιμετωπίζεται ως αλληγορία της ιστορίας του αμερικανικού καπιταλισμού.

Ένα τέτοιο είναι το στοιχείο της θρησκείας και των παραδόσεων που ακολουθούν σχολαστικά τα τρία αδέλφια αρχικά αλλά που οι επόμενες γενιές δεν ασχολούνται καν.  Αυτή η απώλεια των παραδόσεων θα μπορούσε να συμβολίζει με την απώλεια της ηθικής και τη μετατροπή των ηρώων σε «καρχαρίες». Διατηρούνται επίσης στοιχεία που έχουν να κάνουν με τη δραματουργική γλώσσα, όπως η μουσικότητα, η επανάληψη κάποιων εκφράσεων, ο γρήγορος και χαρούμενος ρυθμός.

Το τελικό αποτέλεσμα έχει την απαραίτητη συνάφεια και ζωντάνια για να αποτελεί μια ενιαία και ευρύτερη αφήγηση, ωστόσο, παρατηρείται μια μεγαλύτερη προσήλωση στο πρώτο μέρος- με το τρίτο μέρος από τη μία να «τρέχει» για να ολοκληρώσει την ιστορία και από την άλλη, αν και μικρότερο, να γίνεται κάπως κουραστικό.

Όπως και να έχει όμως, η πρώτη φάση της ιστορίας είναι και η πιο απολαυστική- όχι μόνο γιατί με την εξέλιξη των πραγμάτων αποβάλλεται σιγά σιγά το διασκεδαστικό στοιχείο και κινούμαστε σε πιο δραματικούς άξονες. 

Το εντυπωσιακό είναι ότι με όλες αυτές τις μεταπτώσεις στην αφήγηση και το ύφος, και έχοντας να πουν τόσα πολλά οι τρεις ηθοποιοί που καλούνται να ζωντανέψουν την «Τριλογία των Λήμαν Μπράδερς», δημιουργούν μια ζωντανή ιστορία στη σκηνή που ρέει σαν νερό, απλά και εκφραστικά χωρίς περαιτέρω φτιασίδια. Αυτά που έχουν στη διάθεσή τους οι Μάκης Παπαδημητρίου, Αργύρης Ξάφης και Μιχάλης Οικονόμου είναι αρκετά: εκφραστικότητα, αμεσότητα χρησιμοποιώντας το σώμα και τη φωνή τους.

Εκεί ακριβώς βασίζει ο Θεοδωρόπουλος ολόκληρη την παράσταση, στις ερμηνείες των ηθοποιών, στην ικανότητά τους να προσαρμόζονται σε νέους χαρακτήρες και στη σκηνική τους χημεία που είναι φανερή χωρίς καν να συνδιαλέγονται μεταξύ τους. Και οι τρεις, αλλά ο καθένας με το δικό του τρόπο, αλλάζουν διαθέσεις και χαρακτήρες, εύπλαστα και με άνεση, καταφέρνοντας πάντα να αναδείξουν τους ήρωες και τα κίνητρά τους. 

Γιατί μπορεί το έργο να μην κρίνει τους ήρωες ούτε να έχει διδακτικό τόνο- όπως έχει σημειώσει άλλωστε ο Μασσίνι στόχος του ήταν να μην προβεί σε καμία μορφή καταδίκης-, σταδιακά όμως δεν μοιάζουν σε τίποτα με τους τρεις μετανάστες του 1844 που κυνηγούσαν το όνειρό τους και σταματούν να είναι συμπαθείς στο κοινό. Είναι απλά αχόρταγοι.

Domniki Mitropoulou
Συντελεστές
Μετάφραση: Κοραλία Σωτηριάδου με τη συνεργασία της Αγγελικής Κοκκώνη
Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος
Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Σκηνικά: Ευαγγελία Θεριανού
Κοστούμια: Κλαιρ Μπρέισγουελ
Επιμέλεια κίνησης: Σεσίλ Μικρούτσικου
Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης
Βίντεο: Αποστόλης Κουτσιανικούλης
Βοηθός σκηνοθέτη: Γεωργία Γιαννοπούλου
Βοηθός σκηνογράφου: Έλλη Παπαδάκη  

Παίζουν οι ηθοποιοί: Μάκης Παπαδημητρίου, Αργύρης Ξάφης, Μιχάλης Οικονόμου
Μουσικός επί σκηνής: Θοδωρής Οικονόμου / Δημήτρης Βεντουράκης

Info
Θέατρο Ιλίσια, Παπαδιαμαντοπούλου 4
Παραστάσεις: Παρ. 9 μ.μ., Σάβ., Κυρ. 6 μ.μ., Δευτ. 8 μ.μ., Τετ. 6 μ.μ.
Εισιτήρια: viva.gr

ΙΩΑΝΝΑ ΒΑΡΔΑΛΑΧΑΚΗ / [email protected]