Αν το «Η θεία από το Σικάγο» σας φαινόταν υπερβολή, δεν έχετε δει την Κέρκυρα το Πάσχα: κανάτια σπάνε μαζικά και η πρώτη Ανάσταση μετατρέπεται σε μια εκκωφαντική τελετουργία.

Όσοι έχουν ζήσει Μεγάλο Σάββατο στην Κέρκυρα, ξέρουν ότι έχουν γίνει μάρτυρες σε ένα από τα πιο ηχηρά «Χριστός Ανέστη» που ειπώνονται στη χώρα και μάλιστα χωρίς λόγια. Στις 11 το πρωί, την ώρα που σε όλη την Ελλάδα επικρατεί ακόμα μια συγκρατημένη κατάνυξη, εδώ γίνεται το αντίθετο: Οι περίφημοι Μπότηδες σπάνε με δύναμη στα καντούνια της πόλης και το Πάσχα ξεκινά… απότομα. Αυτό το έθιμο, ωστόσο, δεν προέκυψε τυχαία. Έχει ιστορία και μάλιστα πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται.

Η στιγμή που «σκάει» η Ανάσταση
Το σκηνικό στήνεται στην Παλιά Πόλη, με μπαλκόνια στολισμένα με κόκκινα πανιά και κόσμο παντού, ο οποίος ξέρει πολύ καλά τι πρόκειται να δει. Μόλις ακουστεί το «Ἀνάστα, ὁ Θεός…» από τον Μητροπολίτη, οι καμπάνες ξεσπούν και από τα παράθυρα αρχίζουν να πέφτουν οι μπότηδες: μεγάλα πήλινα κανάτια γεμάτα νερό, δεμένα με κόκκινες κορδέλες. Κι όπως προστάζουν οι νόμοι της φυσικής και της βαρύτητας, τα κανάτια σπάνε με εκκωφαντικό θόρυβο στο έδαφος, σκορπίζοντας κομμάτια παντού και δημιουργώντας ένα μικρό χάος, που όμως αποτελεί τελετουργία στο νησί. 

Από πού ξεκίνησε πραγματικά;
Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει μία μόνο εξήγηση, υπάρχουν τρεις βασικές και όλες έχουν τη λογική τους.

Η ενετική επιρροή: Η πιο ιστορικά τεκμηριωμένη εκδοχή πάει πίσω στην εποχή της Ενετοκρατία στην Κέρκυρα. Οι Βενετοί συνήθιζαν την Πρωτοχρονιά να πετούν τα παλιά τους αντικείμενα από τα παράθυρα για να κάνουν χώρο για τα καινούργια, σε μια πράξη συμβολικής ανανέωσης και τύχης. Οι Κερκυραίοι πήραν αυτή την ιδέα και την έκαναν δική τους. Τη μετέφεραν στο Πάσχα, τη σημαντικότερη γιορτή της Ορθοδοξίας και της έδωσαν νέο νόημα.

Ο σεισμός της Ανάστασης
Σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, τη στιγμή της Ανάστασης συνέβη σεισμός. Ο εκκωφαντικός ήχος των μπότηδων θεωρείται ότι «αναπαριστά» αυτό το γεγονός, σαν δήλωση ότι κάτι κοσμογονικό συνέβη.

Ρίζες στην αρχαιότητα
Υπάρχει και μια πιο τολμηρή εκδοχή και ίσως η πιο ενδιαφέρουσα. Το έθιμο μπορεί να συνδέεται με αρχαίες τελετές γονιμότητας, όπου οι άνθρωποι πετούσαν τα παλιά αγγεία για να γεμίσουν τα νέα με τη σοδειά της άνοιξης, σε μια διαδικασία καταστροφής του παλιού για να έρθει το καινούργιο. Με άλλα λόγια, πριν γίνει χριστιανικό, το έθιμο ίσως ήταν καθαρά… παγανιστικό.

Τι σημαίνει τελικά το σπάσιμο;
Όποια εκδοχή κι αν κρατήσουμε, το μήνυμα είναι ίδιο: Σπάει το παλιό, φεύγει το κακό κι έρχεται το νέο. Δεν είναι τυχαίο ότι ο κόσμος μαζεύει κομμάτια από τους σπασμένους μπότηδες καθώς θεωρούνται γούρι, κάτι σαν «χειροπιαστή τύχη».

Μόλις τελειώσει το σπάσιμο, η ένταση δεν πέφτει -κάθε άλλο. Οι φιλαρμονικές της πόλης, όπως η Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας, η Φιλαρμονική Εταιρεία Μάντζαρος και η Φιλαρμονική Ένωση Καποδίστριας, γεμίζουν τους δρόμους με εμβατήρια και την ίδια στιγμή, στην περιοχή της Πίνιας αναβιώνει η «μαστέλα»: ένα βαρέλι γεμάτο νερό όπου οι περαστικοί ρίχνουν κέρματα για τύχη, μέχρι να πέσει κάποιος μέσα να τα μαζέψει, τρώγοντας και το απαραίτητο μπουγέλο.

Σε μια ανάγκη, λοιπόν, του ανθρώπου να κάνει θόρυβο όταν αλλάζει κάτι μέσα του, να σπάσει κάτι παλιό για να πιστέψει ότι ξεκινάει από την αρχή, έρχεται το Πάσχα στην Κέρκυρα και κάνει ακριβώς αυτό. Στην κυριολοξία του. 

ΤΖΟΥΛΙΑ ΤΑΣΩΝΗ
[email protected]