«Σαν ρόδο και σαν αίνιγμα»: Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο clickatlife

san-rodo-kai-san-ainigma
ΠΕΜΠΤΗ, 07 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2022

Στο θέατρο «Τόπος Αλλού» παρουσιάζεται ο μονόλογος του Άκη Δήμου «Σαν ρόδο και σαν αίνιγμα», σε σκηνοθεσία Νίκου Καμτσή, με την Πέγκυ Σταθακοπούλου στον κεντρικό ρόλο.

Το έργο διαδραματίζεται στις 24 Απριλίου 1616, τη νύχτα πριν από το θάνατο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Εκείνη τη νύχτα η σύζυγός του ξαγρυπνά στο πλευρό του, ξετυλίγοντας όλες τις πτυχές της σχέσης τους. Οι συντελεστές της παράστασης μιλούν στο clickatlife για το έργο και την ποιητική του στόφα που αποκαλύπτει τη δύναμη της γυναικείας ψυχής μέσα από τις κραυγαλέες σιωπές. 

Κ. Καμτσή, στο Θέατρο Τόπος Αλλού σκηνοθετείτε το έργο του Άκη Δήμου «Σαν ρόδο και σαν αίνιγμα» όπου επιχειρείται να συστηθεί και συσταθεί η προσωπικότητα της Αν Χάθαγουεϊ. Πώς προσεγγίζετε σκηνοθετικά την ποιητική σύνθεση του κειμένου;

Ένα ποιητικό κείμενο αντιμετωπίζεται ποιητικά σε όλα τα επίπεδα και κυρίως στο ερμηνευτικό του κεντρικού ρόλου μια που είναι μονόλογος. Εκεί δεν υπήρξε κανένα πρόβλημα, καθώς είχα να δουλέψω με την Πέγκυ, η οποία είναι άμα τη εμφανίσει ένα ποιητικό ρομαντικό πρόσωπο. Και εννοώ το παίξιμό της, την κίνησή της, την εκφορά του λόγου και ό,τι εκπέμπει γενικά από τη σκηνή. Αυτό είναι ένα τεράστιο αβαντάζ που είχα σαν σκηνοθέτης.

Από εκεί και πέρα η όψη της παράστασης, που διαμόρφωσε η Μίκα Πανάγου, πήρε μία τέτοια κατεύθυνση και τόσο το  σκηνικό όσο και το κοστούμι, οργανώθηκαν σαν ένα ποιητικό σύμπαν που περιβάλλει την Αν Χάθαγουεϊ και την μυθολογία γύρω της. Το ίδιο και η μουσική του Κώστα Χαριτάτου και οι φωτισμοί του Γιάννη Ζέρβα. Γιατί, η Αν Χάθαγουεϊ κάτω από την σκιά του Σαίξπηρ, είναι ένα όνομα. Ο Δήμου καταφέρνει να στήσει έναν άνθρωπο με σάρκα, οστά, συναισθήματα, ελαττώματα και προτερήματα. Είναι σίγουρο ότι ο θεατής φεύγοντας από το θέατρο και ακούγοντας το όνομα Αν Χάθαγουεϊ θα πει ότι ξέρει ποια είναι αυτή η γυναίκα και θα φέρνει στο μυαλό του την εικόνα που της δίνουμε εμείς με την παράσταση.

Κα Σταθακοπούλου, ο γάμος του Σαίξπηρ είναι κάπως ριγμένος στις μελέτες για τον θεατρικό συγγραφέα, ωστόσο, στη σκηνή ανεβαίνει μια γυναίκα με ολοκληρωμένη προσωπικότητα, συνήθειες, απέχθειες και παράπονα. Ποιο στοιχείο είναι αυτό που δένει τις θεωρίες για την ηρωίδα ως θεατρικό πρόσωπο; Και πώς την προσεγγίζετε επί σκηνής;

Ανατρέχοντας κανείς στη βιβλιογραφία για τη ζωή της Αν Χάθαγουεϊ, συναντάει πληροφορίες σχετικά τεκμηριωμένες ιστορικά, που φωτίζουν την περίοδο πριν και μετά την σχέση της με τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Εκεί που αντιμετωπίζει κανείς δυσκολίες και κάποιες αντιφάσεις είναι για το χρονικό διάστημα που έζησαν μαζί σαν ζευγάρι- πράγμα βέβαια φυσικό, αν σκεφτεί κανείς πόσες αντικρουόμενες απόψεις υπάρχουν και για τον ίδιο τον μεγάλο ποιητή και δραματουργό. Αισθάνομαι ότι η θεατρική προσωπικότητα της συζύγου του Ο. Σαίξπηρ από τον Άκη Δήμου είναι εμπνευσμένη από  τα αληθινά γεγονότα της ζωής της, αλλά σχεδιασμένη με την ελευθερία που ένα θεατρικό ποιητικό κείμενο επιβάλλεται να έχει. Ο τρόπος που μονολογεί, ψιθυρίζει, αποχαιρετάει, θυμώνει, αυτοσαρκάζεται και θρηνεί αυτή η γυναίκα είναι ερμητικός και ταυτόχρονα αιχμηρά τολμηρός.

Τι είναι αυτό που κάνει το έργο να ξεχωρίζει; Γιατί το επιλέξατε;

Ν.Κ.: Για τους λόγους που ακροθιγώς ανέφερα παραπάνω. Αλλά το πιο γοητευτικό είναι η ποίηση του κειμένου που διαπιστώσατε και ‘σεις και το γεγονός ότι θα συνεργαζόμουν με την Πέγκυ. Για τους άλλους συνεργάτες μου ήταν άλλη μια ευκαιρία να ξαναδουλέψουμε γιατί είναι μόνιμοι συνεργάτες του ΤΟΠΟΣ ΑΛΛΟύ.

Π.Σ.: Προσωπικά εκτιμώ ότι πρόκειται για ένα θεατρικό κείμενο με πολλές αρετές αλλά και προκλήσεις για μια ηθοποιό. Πρώτα απ’ όλα συναντάμε μια γυναίκα που μοιάζει να έζησε στην σκιά κάποιου άλλου – εξαιρετικά σημαντικού άντρα- και για την οποία γνωρίζουμε ελάχιστα πράγματα. Ευκαιρία λοιπόν να την ακούσουμε και να την ζωγραφίσουμε με τα δικά της χρώματα κι όχι με εκείνα τα ξεβαμμένα που περίσσεψαν από το μέγεθος της προσωπικότητας  του συζύγου της. Έπειτα, μας δίνει την ψευδαίσθηση ότι αφουγκραζόμαστε και την δική της εκδοχή για την ζωή, την απώλεια, τον έρωτα, την προδοσία, τον θάνατο και την αβάσταχτη και μοναχική της καθημερινότητα. Μας ξεναγεί σ’ έναν άγνωστο κόσμο, σε μια πουριτανική εποχή και μια απολύτως ανδροκρατούμενη κοινωνία του 1580 επιτρέποντας μας να την θαυμάσουμε μακριά από την δόξα του Σαίξπηρ. Ένα άλλο στοιχείο που εμένα προσωπικά με ευαισθητοποιεί ιδιαίτερα είναι η υπέροχη και λυρική γλώσσα του Δήμου σε συνδυασμό με μια άλλη τρέχουσα, λαϊκή και πραγματική γλώσσα που…. αυτό που δοκιμάζει είναι να αποκαλύψει την  ανίκητη γυναικεία ψυχή σε κάθε εποχή και σε κάθε συνθήκη!

Παρακολουθώντας την παράσταση δεν μπορώ παρά να ξεχωρίσω το σημείο που η Αν αναφέρεται στις παραστάσεις που θα ανεβάσει ο σύζυγός της στην… κόλαση, με πολλή επιτυχία. Ή τον τρόπο με τον οποίο αναφέρεται στις ηρωίδες των έργων του Σαίξπηρ. Εσάς ποιο είναι το αγαπημένο σας κομμάτι, και γιατί;

Ν.Κ.: Δεν μπορώ να ξεχωρίσω κανένα κομμάτι. Και αυτό είναι μια παγίδα για έναν σκηνοθέτη. Αν ξεχωρίσει ένα κομμάτι που λατρεύει τότε όλο το υπόλοιπο έργο πέφτει σε δεύτερη μοίρα και αυτό θα ήταν καταστροφή. Το έργο τέχνης είναι μία ολοκληρωτική σύνθεση, δεν είναι ανάλυση. Στην δουλειά μας για ευκολία αναλύουμε και χωρίζουμε κομμάτια. Αλλά στο τέλος πρέπει να συνθέσουμε. Εκεί είναι όλο το μυστικό. Φανταστείτε να ρωτούσαν τον Βαν Γκονγκ αν στα «ηλιοτρόπια» αγαπάει περισσότερο τις κίτρινες πινελιές του από τις πράσινες και όχι τα άλλα χρώματα.

Π.Σ.: Προσωπικά πολύ δύσκολα θα ξεχώριζα ένα σημείο. Αγαπάω κάθε λέξη, κάθε ανάσα και κάθε σιωπή της «αλλοπαρμένης» αυτής γυναίκας. Με μαγεύει και με απελευθερώνει. Επίσης μέσα από το βλέμμα και τις λέξεις της λέω κάθε βράδυ κι εγώ τα δικά μου ΑΝΤΙΟ.

Στην παράσταση από τη μία δομείται και αποκαθίσταται η «απούσα» Αν και από την άλλη εκτίθενται οι ρωγμές στον μύθο γύρω από τον Σαίξπηρ. Κρύβεται πίσω από αυτά τα δύο στοιχεία η- όπως αποδεικνύεται- αιώνια μάχη της γυναίκας να διεκδικήσει «φωνή» και η κοινοτυπία των μεγάλων προσώπων που «ανοίγουν» στη διάρκεια του χρόνου προσλαμβάνοντας μυθικά χαρακτηριστικά;

Ν.Κ.: Πάντα. Στρέψτε το βλέμμα σας και σκεφτείτε όλα τα θεατρικά έργα που ξέρετε και έχουν για ήρωες άνδρες και γυναίκες. Είναι μία σύγκρουση ανάμεσα στα φύλα. Άπειρα τα ζευγάρια: Κλυταιμνήστρα-Αγαμέμνων, Μήδεια- Ιάσωνας, Αντιγόνη - Κρέων, Λαίδη Μάκβεθ-Μάκβεθ, οι τραυματισμένες ηρωίδες του Τένεσσι Ουίλλιαμς είναι μια υπεράνθρωπη προσπάθεια να ακουστεί η φωνή τους.

Π.Σ.: Αποκαλύπτεται νομίζω η δύναμη της γυναικείας ψυχής που συνθλίβεται, ανακάμπτει, παλεύει, κυριαρχεί και κυριεύεται και όμως συνεχίζει να ζει, να ονειρεύεται και τελικά η μεγάλη νίκη την περιμένει- αν καταφέρει να μην παραδοθεί σε ό,τι ανεπανόρθωτα την πλήγωσε.

Συμβολίζει κάτι ο σιωπηλός χαρακτήρας του Γιάννη Ζερβά;

Ν.Κ.: Παρά πολλά. Αλλά δεν νομιμοποιούμε να σας πω τι και να το δηλώσω. Αντίθετα προκαλώ εσάς να μου πείτε τι εισπράξατε από την κόκκινη παρουσία που κινείται σιωπηλά δίπλα στην Αν Χάθαγουεϊ. Το έργο τέχνης παίρνει τόσες ερμηνείες όσα τα μάτια που το βλέπουν. Δεν το λέω εγώ. Ο Πικάσο το είπε.

Π.Σ.: Για την Αν Χάθαγουεϊ αυτή η σιωπηλή παρουσία μπορεί να είναι ΤΑ ΠΑΝΤΑ. Η ψυχή του αγαπημένου της που παλεύει λίγο πριν το τέλος, η  αιώνια απουσία του, το ανεξήγητο της ιδιοφυΐας του, οι σκιές όσων λείπουν, η ίδια της η ύπαρξη που δεν ζει με ελεημοσύνες.

Σας περιόρισε ή σας απελευθέρωσε το λιτό στήσιμο της σκηνής;

Ν.Κ.: Το σκηνικό δεν είναι κατά την γνώμη μου ούτε λιτό ούτε φορτωμένο. Είναι αυτό ακριβώς που ήθελε η παράσταση μου. Αν το βρίσκετε λιτό, αυτό το καταλογίζω στα συν της παράστασης και σας ευχαριστώ. Δεν θα ήθελα να είναι φλύαρο σε καμία περίπτωση.

Π.Σ.: Με απελευθερώνει αυτός ο ήσυχος και ανήσυχος κόσμος των περιγραμμάτων, των μικρών πραγμάτων, εκείνο το φως της λάμπας, ένα πακέτο ξεχασμένα ερωτικά γράμματα με μια κορδέλα, τα παπουτσάκια ενός παιδιού που ταξιδεύει στην αιωνιότητα μέσα απ’ την φλόγα του κεριού.

Η Αν μας αποκαλύπτει ότι θα ήθελε να υποδυθεί την Ιουλιέτα. Θα λέγατε ότι υπάρχει κάποια ηρωίδα του Σαίξπηρ που μοιάζει στην υποθετική εικόνα της που βλέπουμε στη σκηνή;

Ν.Κ.: Στιγμές-στιγμές και κατά την διάρκεια των προβών έπιασα τον εαυτό μου να διακρίνει πολλά κοινά με πολλές από τις ηρωίδες του Σαιξπηρικού σύμπαντος. Αφέθηκα σ΄ αυτό και το χρησιμοποίησα στην σκηνοθεσία. Το γεγονός ότι μου κάνετε μια τέτοια ερώτηση σημαίνει ότι το διακρίνατε και σεις.

Π.Σ.: Η ίδια η Αν αισθάνεται πως πάντα θα υπολείπεται έναντι κάθε εμπνευσμένης και τέλειας ηρωΐδας, που έζησε στο νου και την ψυχή του πολυαγαπημένου λαλίστατου Ουίλυ, αυτού του «ανείπωτου» άντρα…

Θυμάστε κάποια παράσταση πιο έντονα;

Νίκος Καμτσής.: Θυμάμαι τον ΒΑΣΙΛΙΑ ΛΗΡ του Κιμούλη. Μεγάλη παράσταση. Η Αν λοιπόν έχει στιγμές που ανήκουν στις 3 κόρες του ΛΗΡ. Στιγμές-στιγμές θυμίζει την Ρεγάνη, άλλες πάλι μοιάζει με την Γονερίλη και άλλες έχει την τρυφερότητα και την γλυκύτητα της Κορντέλια.

Πανδημία, πόλεμος στην Ουκρανία, κοινωνικές ανισότητες, γυναικοκτονίες, όχλος και πόσα άλλα. Πού πάει ο κόσμος μας;

Ν.Κ.: Εδώ και πολλά χρόνια ο κόσμος αποποιείται συστηματικά κάθε ποιητικότητα. Κάνει φιλότιμες προσπάθειες που πραγματικά συγκινούν, να αποβάλει κάθε μόριο ευαισθησίας και ποίησης.  Αν σε κάποια στιγμή επιστρέψουμε σε τρώγλες (που μπορεί να τις λέμε πυρηνικά καταφύγια) δεν θα μου κάνει εντύπωση.

Π.Σ.: Αυτός ο κόσμος μοιάζει να κυνηγάει το πιο μαύρο χρώμα στον ορίζοντα, όλες τις θύελλες μαζί, έτοιμος να καταπιεί το σύμπαν ενός «πολιτισμένου» χρόνου που δεν υπολογίζει τίποτα. Ούτε το ΜΑΖΙ των ανθρώπων που έχει φύγει ανεπιστρεπτί, ούτε το φως ενός διαφορετικού ΑΥΡΙΟ που το χρειαζόμαστε όσο ποτέ. ΄Έχω τα μάτια μου ανοιχτά μέχρι που τα βράδια να μην μπορούν να ξοδευτούν αναίτια. Πιστεύω στην αγάπη, την τέχνη και την αλήθεια. Στην ελευθερία των ιδεών και των λαών. Στην συγχώρεση αλλά και το ανελέητο κυνήγι των αξιών μου. Και προχωρώ.

ΙΩΑΝΝΑ ΒΑΡΔΑΛΑΧΑΚΗ / [email protected]

Info
Παραστάσεις κάθε Σάββατο και Κυριακή 20:00
Διάρκεια: 70 λεπτά
Τιμές εισιτηρίων: 14 ευρώ (κανονικό), 12 ευρώ (φοιτητικό, άνω των 65), 10 ευρώ (άνεργοι, ατέλειες)
Προσφορά προπώλησης: 12 ευρώ (για αγορές έως 18/3)
Αγορά εισιτηρίων: viva.gr
Θέατρο ΤΟΠΟΣ ΑΛΛΟύ
Κεφαλληνίας 17, Κυψέλη

Συντελεστές
Κείμενο: Άκης Δήμου
Σκηνοθεσία: Νίκος Καμτσής
Σκηνικά – Κοστούμια: Μίκα Πανάγου
Μουσικό τοπίο: Κώστας Χαριτάτος
Σχεδιασμός φωτισμού: Νίκος Καμτσής, Γιάννης Ζέρβας
Video art: Αντώνης Κουκούβελας
Βοηθός σκηνοθέτη: Γιάννης Ζέρβας
Επικοινωνία – δημόσιες σχέσεις: Δέσποινα Ερρίκου, Ράνια Παπαδοπούλου
Διεύθυνση παραγωγής: Λαμπρινή Θάνου
Παραγωγή: Θέατρο ΤΟΠΟΣ ΑΛΛΟύ