Γιώτα Βέη: Η «Κάλλας του δημοτικού τραγουδιού» στις «Τρωάδες» του Σαρτρ

giota-bei-i-kallas-tou-dimotikou-tragoudiou-stis-troades-tou-sartr Gkikas Melachrinos
ΠΕΜΠΤΗ, 28 ΙΟΥΛΙΟΥ 2022

Η Γιώτα Βέη φέτος παίρνει μέρος στην παράσταση «Τρωάδες» του Ζ.Π. Σαρτρ. Με αφορμή αυτή της τη συνεργασία, μιλήσαμε μαζί της και κατανοήσαμε αυτό που μας εξήγησε: «Το δημοτικό τραγούδι είναι για μένα προσευχή».

Η Γιώτα Βέη, η εμβληματική ιέρεια του παραδοσιακού, δημοτικού τραγουδιού, είναι ένας θρύλος που ο ίδιος ο Γιάννης Ρίτσος χαρακτήρισε ως «Κάλλας του Δημοτικού Τραγουδιού» εξαίροντας τις αρετές της. Από το Πλατύστομο της Λαμίας, όπου γεννήθηκε, μετακόμισε στην Αθήνα και από εκεί έγινε σταδιακά γνωστή στο πανελλήνιο και παγκοσμίως, χαράσσοντας μια διαδρομή γεμάτη σταθμούς που επιβεβαιώνουν το ταλέντο και την αυθεντικότητά της.

Αυτοδίδακτη, γνήσια, προικισμένη από τη φύση με πηγαίο ταλέντο και σπάνιο ήθος συνεχίζει να κρατά την προφορική παράδοση ζωντανή και πάλλουσα. 

Μυημένη από την γιαγιά της, βρέθηκε να συλλέγει και να μαθαίνει δημοτικά τραγούδια από όλη τη χώρα, πολλά από τα οποία σπάνια και ανέκδοτα, συμβάλλοντας έτσι στη διάσωσή τους. Από τη συνεργασία της με το Γ’ Πρόγραμμα κέρδισε ευρεία αναγνώριση και άρχισε να λαμβάνει την επιβράβευση που δικαιούταν. Ακολούθησαν συναυλίες στο εξωτερικό και διεθνή πολιτιστικά γεγονότα, όπου συμμετείχε αποκομίζοντας ενθουσιώδεις κριτικές και διακρίσεις.

Φέτος, παίρνει μέρος στην παράσταση «Τρωάδες» του Ζ.Π. Σαρτρ. Πρόκειται για μία καθολικά προσβάσιμη παράσταση από την επαγγελματική συμπεριληπτική (ανάπηρων και μη ανάπηρων ηθοποιών) θεατρική ομάδα ΘΕΑΜΑ, που περιοδεύει την Ελλάδα.

Με αφορμή αυτή της τη συμμετοχή, μιλήσαμε μαζί της για την εν λόγω παράσταση, για τη θέση της γυναίκας στη σημερινή κοινωνική συγκυρία, για το παρελθόν και το μέλλον του δημοτικού τραγουδιού, για τον ρόλο της τέχνης στις δύστοκες εποχές που διανύουμε και για το μεγάλο, ανεκπλήρωτο ως τώρα επαγγελματικό της όνειρο.

Στη Χριστίνα Χρυσανθοπούλου
[email protected]

Συμμετέχετε στην παράσταση Τρωάδες της ομάδας ΘΕΑΜΑ. Μιλήστε μας για τον ρόλο σας σε αυτή;

Με την επαγγελματική συμπεριληπτική (αναπήρων και μη αναπήρων) θεατρική ομάδα ΘΕΑΜΑ συνεργάζομαι πολλά χρόνια. Η τελευταία μας συνεργασία πριν τις «Τρωάδες» ήταν στο Εθνικό Θέατρο το 2016 στους «Πέρσες» στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Όταν μου έγινε η πρόταση από τους σκηνοθέτες Βασίλης Οικονόμου και Σοφία Σταυρακάκη, δέχτηκα με χαρά. Πρόκειται για τις «Τρωάδες» από τη ματιά του Σαρτρ. Ο Γάλλος υπαρξιστής δεν έχει αλλάξει δομικά το πρωτότυπο έργο του Ευριπίδη. Το έχει ωστόσο εμπλουτίσει με σύγχρονες αναφορές που στηλιτεύουν την εξουσία και ό,τι απορρέει από αυτήν. Ο παραδοσιακός ήχος που συνυπάρχει στο έργο με την υπέροχη σύγχρονη μουσική σύνθεση του Ηλία Κουρτπαρασίδη αναδεικνύει ότι η παράδοση έχει ισxυρή θέση στο παρόν.  

Με ποιο κριτήριο αποφασίζετε αν θα συμμετάσχετε σε μια καλλιτεχνική δράση;

Βασικό κριτήριο είναι το ένστικτό μου. Πιστεύω σε αυτό πάρα πολύ, γιατί με οδηγεί να προχωρώ σε καλλιτεχνικά μονοπάτια που είναι ήδη καθορισμένα στη συνείδησή μου από μικρό παιδί. Μέρος της προσωπικής αισθητικής. Επιπλέον, η θεματική της δουλειάς ή της συνεργασίας αποτελεί βασικό κριτήριο επιλογής. Τέλος, τα πρόσωπα που συνδημιουργούν το κάθε προτεινόμενο καλλιτεχνικό έργο είναι καίριος παράγοντας προς τη συμμετοχή μου σε αυτό.

Η παράσταση βάζει στο μικροσκόπιο ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα μεταξύ των οποίων και εκείνο της «γυναικείας βεβήλωσης». Πόσο επίκαιρο θεωρείτε πως είναι το ζήτημα;

Η γυναίκα παλεύει στη διαχρονία για τη δικαίωση της ισότιμης φωνής της. Όμως η κάθε μορφή εξουσίας όταν εντείνεται βρίσκει στο περιθώριο όλους τους ανθρώπους που κουβαλούν το κοινωνικό στίγμα. Μια τέτοια συνθήκη φυσικά είναι και ο πόλεμος.

Πόσο δρόμο έχει διανύσει η γυναίκα ανά τους αιώνες και γιατί εξακολουθούμε ακόμη να μιλάμε και να προβληματιζόμαστε για τη θέση της στην κοινωνία, τον γάμο, την εργασία;

Τους τελευταίους δύο αιώνες η γυναίκα έχει καταφέρει να κάνει μεγάλα βήματα και έχει ενδυναμώσει την κοινωνική της ταυτότητα. Ωστόσο το αυτονόητο για την ισότιμη ανθρώπινη παρουσία πέρα των φύλων δεν έχει ακόμα επιτευχθεί. 

Μιλήστε μας για τα παιδικά σας χρόνια. Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε στο συγκεκριμένο μονοπάτι;

Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου άρχισα να ακούω τους ήχους της παράδοσης που αποτυπώνονταν στη συνείδησή μου εκούσια. Τα νανουρίσματα της γιαγιάς μου και της μητέρας μου, τα σχολικά τραγούδια αλλά και η προφορική παράδοση όπως είχε διασωθεί στο δικό μου περιβάλλον ήταν για μένα η ατραπός που με οδήγησε στην ένταξή μου στο συγκεκριμένο μουσικό είδος.

Πόσο ζωντανό παραμένει το μουσικό είδος που εκπροσωπείτε;

Όσο ζωντανό το φέρνουν οι αιώνες έως σήμερα: άφθαρτο και ακέραιο. Αποτελεί έναν μυστικό αγωγό μηνυμάτων και αξιών που δεν αμφισβητούνται εύκολα.

Υπάρχει ενδιαφέρον από τα νέους μουσικούς και μέριμνα από την κοινωνία για την διατήρησή του;

Εδώ και κάποιες δεκαετίες υπάρχουν τα μουσικά γυμνάσια και λύκεια. Η αγάπη για το παραδοσιακό τραγούδι μεταλαμπαδεύεται παράλληλα με την ορθή χρήση και προσέγγισή τους. Υπάρχουν πολλοί σημαντικοί νέοι και νέες  ερμηνευτές /ερμηνεύτριες που με ξαφνιάζουν θετικά. Ωστόσο υπάρχουν και τα αρνητικά παραδείγματα που επεμβαίνουν στην παράδοση και τη χρησιμοποιούν για ίδιον όφελος με κανένα ίχνος σεβασμού. Η παράδοση είναι αυστηρή κι απαιτητική για να γίνει απλοϊκή.

Τι σημαίνει για εσάς Δημοτικό Τραγούδι; 

Για εμένα είναι προσευχή. Είναι ο απόλυτος σεβασμός στη δημιουργία που ο χρόνος διαφύλαξε. Είναι ο δικός μου εσωτερικός διάλογος με την τέχνη. Μια διαρκής και δημιουργική ανησυχία που αποτελεί πηγή ζωής.

Η Τέχνη είναι αρωγός του ανθρώπου και της κοινωνίας στις σκοτεινές και δύσκολες εποχές που διανύουμε;

Όταν όλα χάνονται και καταστρέφονται μόνο η Τέχνη σώζεται και σώζει. Αυτό το απόφθεγμα αυθεντίας είναι μία αρχή που την κρατώ ως φυλαχτό και για τις δικές μου δύσκολες μέρες. 

Σε όλη αυτή την τεράστια καλλιτεχνική σας πορεία, ποιους σταθμούς ξεχωρίζετε και γιατί;

Το έναυσμα ήταν η συνεργασία μου με τον Νότη Μαυρουδή στα πανεπιστήμια το 1977 για την παράδοση. Εκεί τότε συνειδητοποίησα την αποδοχή της παράδοσης από τη νεολαία. Στη συνέχεια η συνεργασία μου με τον Μάνο Χατζιδάκι στο Γ’ Πρόγραμμα Ελληνικής Ραδιοφωνίας με καθόρισε ως άνθρωπο και ερμηνεύτρια. Αποτέλεσε μάλιστα και το εισιτήριο να παρευρεθώ στα μεγαλύτερα μουσικά φεστιβάλ της Ευρώπης και να διακριθώ. Πάντα μέντοράς μου όλο αυτό το διάστημα ήταν η συνθέτρια και εθνομουσικολόγος Ελένη Καραΐνδρου. Μεγάλος σταθμός στην πορεία μου ήταν και η συμμετοχή μου στη λαϊκή όπερα «Mammas» που πραγματευόταν την ιδέα της αδελφοσύνης των λαών της Μεσογείου μέσα από τις μουσικές παραδόσεις.  

Ποιο καλλιτεχνικό σας όνειρο δεν έχετε ακόμη πραγματοποιήσει;

Να δώσω μία ατομική συναυλία στο Ηρώδειο που θα αποτελούσε την τελευταία μου προσφορά στο κοινό.