Από την Σμαρώ Κώτσια, Θεατρολόγο - Κριτικό Θεάτρου.

Το φετινό επετειακό Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, στο πλαίσιο του Κύκλου Contemporary Ancients, αναθέτει στον Wajdi Mouaead, Καλλιτεχνικό Διευθυντή του Θεάτρου La Colline - Theatre National στο Παρίσι, ένα από τα έξι κρατικά θέατρα της  Γαλλίας, τη συγγραφή έργου, το οποίο να συνομιλεί με τα κείμενα των αρχαίων τραγικών. Ο Λιβανοκαναδέζος Wajdi Mouaead συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός δημιουργεί  ένα έργο σε εξέλιξη, όπως δηλώνει, τον "Όρκο της Ευρώπης", εμπνέεται από τον αρχαιοελληνικό μύθο της  αρπαγής της Ευρώπης, αφουγκράζεται τις συνέπειες αυτού του μύθου σε ένα παρόντα χρόνο και γράφει ένα έργο με αλληγορική χρήση του τόπου της γενοκτονίας, των ονομάτων των ηρωίδων και ακόμα των διαφορετικών τόπων καταγωγής των. Ουσιαστικά σκάβει βαθιά στα τραύματα που έχει προκαλέσει ευφορούμενη από πολιτισμική αλαζονεία η Ευρώπη, η γηραιά ήπειρος, μέσα στο βάθος του ατέρμονα χρόνου: την απομύζηση των αποικιών εξαιτίας της σκληρής αποικιακής και ιμπεριαλιστικής πολιτικής, την εξολόθρευση πληθυσμών, τη ληστρική εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου για την απόκτηση δύναμης και κυριαρχίας, τις φρικαλεότητες, τις σφαγές αμάχων, τους βιασμούς γυναικών, το ατελείωτο λουτρό αίματος.

Ο Wajdi Mouaead συνθέτει μια σύγχρονη πολιτική τραγωδία, η οποία εξιστορεί τις αρχετυπικές διαστάσεις της ανθρώπινης περιπέτειας, την κληρονομιά της βίας, το διαγενεακό τραύμα που διαπερνά τον χρόνο, το αβάσταχτο βάρος της σιωπής που τρέφει τη συγκάλυψη και την καθαρτική δύναμη της αφήγησης. Ένα θέμα καυτό με άμεση αναφορά σε όσα συμβαίνουν σήμερα στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και κυρίως δίπλα μας, στην αιματοβαμμένη Γάζα, όπου συντελείται η γενοκτονία ενός ολόκληρου λαού. Δυστυχώς όμως η σύγχρονη Ευρώπη της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών κρατά 'ευαίσθητες ισορροπίες'  και 'προσχήματα' μπροστά σε έναν λαό που λιμοκτονεί και εξοντώνεται συστηματικά.

Στην κοιλάδα  Ακσάϊ-Τζάλι-Χαντάν, ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία, σε έναν παρελθόντα χρόνο συντελείται μια φοβερή γενοκτονία. Οι Βόρειοι επιτίθενται στους Νότιους δαπράττοντας φρικιαστικές σφαγές αμάχων, βιασμούς γυναικών, πλήθος αποτρόπαιων εγκλημάτων. Η Ευρώπη, κοριτσάκι οκτώ χρονών τότε, ήταν με τους νικητές του Βορρά, υπέδειξε 18 παιδάκια που κρύβονταν σε μια σχολική τάξη με αποτέλεσμα να τα κατασπαράξουν σκυλιά. Ο αδελφός της Ευρώπης λίγο πριν τον σκοτώσουν οι δικοί του με φρικτό τρόπο, επειδή τόλμησε να καταραστεί  τη γενιά του για τις φρικαλεότητες που διέπραξε, της ζητά να ορκιστεί " να σπάσει τον κύκλο του μίσους". Αυτό το κοριτσάκι είναι σήμερα 75 χρονών, μια γηραιά κυρία, η οποία εμφανίζεται στην ορχήστρα του Αργολικού Θεάτρου, έναν συμβολικό χώρο καταγγελίας και κάθαρσης, προσπαθώντας να σκάψει βαθιά μέσα της για να ανασύρει επώδυνες μνήμες και σκληρές αλήθειες που αποσιωπήθηκσν. 

Η Άσσια  Φαντιάγκχα, μια διπλωμάτισσα των Ηνωμένων Εθνών, διενεργεί έρευνα για τις σφαγές που διεπράχθησαν τότε και ζητά από την Ευρώπη, ως μοναδική αυτόπτη μάρτυρα, να μιλήσει για τις αγριότητες και η Ευρώπη  απαιτεί από αυτήν να τις βρει τις κόρες της. Τρεις γυναίκες  εμφανίζονται εκ των οποίων: η Μεγάρα μιλά ελληνικά, η  Ζοβέτ (από το Ζeus/Δίας) μιλά québécoise (γαλλικά του Καναδά) και η Ουεντίχα μιλά γαλλικά, οι οποίες σύντομα μαθαίνουν ότι η βιολογική τους μητέρα είναι η Ευρώπη και ότι θέλησε να σκοτώσει 18 παιδιά της για να σπάσει τον κύκλο του αίματος αλλά θεώρησε πιο επώδυνο να εγκαταλείψει τις τρεις κόρες της. Σε λίγο η Ευρώπη αρχίζει την εξιστόρηση της ενοχής και του ανοιχτού τραύματος. Μιας ενοχής που κυνηγά σαν τις Ερινύες τα παιδιά της και τα παιδιά των παιδιών τους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο απολογείται ο Ζάκαρι, γιος της Ουεντίχα, για μια ειδεχθή γυναικοκτονία που διέπραξε,  σκοτώνοντας και διαμελίζοντας την σύντροφό του. Επίσης αποκαλύπτεται ότι η Άσσια είναι απόγονος της φρικιαστικής γενοκτονίας. Η Ευρώπη μέσα σε ένα πνεύμα συμφιλίωσης και επούλωσης του τραύματος προσφέρει  στις τέσσερις γυναίκες ένα αμφίσημο δώρο: φανταχτερές ψηλοτάκουνες γόβες Louboutin, "τα ψηλοτάκουνα του πόνου", όπως λέει, και ενώ αυτές προσπαθούν να ισορροπήσουν σε αυτές,  η οκτάχρονη Ευρώπη τραγουδά το "Youkali" του Κurt Weill.

Το έργο, το οποίο παρουσιάστηκε σε παγκόσμια πρεμιέρα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, στις 1 και 2 Αυγούστου, έχει καταγγελτικό χαρακτήρα, ειλικρινή διάθεση, σοβαρές προθέσεις, εκθέτει ανεπούλωτα τραύματα, αναδεύει αποτρόπαιες μνήμες, αγγίζει βαθιά το συναίσθημα του θεατή, αποπνέει όμως διδακτισμό, στερείται μιας στέρεης δραματουργίας, έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό χαρακτήρων, μιας στιβαρής σκηνοθεσίας και κλείνει με έναν αφελή τρόπο εξιλέωσης. Η σύλληψη του έργου είναι επίκαιρη, επώδυνη, τολμηρή με βαθιά ενσυναίσθηση, με λόγο πυκνό, ποιητικό αλλά και βίαιο  πλημμυρισμένο με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες σφαγών, είχε όμως ανάγκη να 'σμιλευτεί', ορισμένα μέρη του να επεξεργαστούν περισσότερο και κάποια στοιχεία να ενσωματωθούν 'βαθύτερα' στην πλοκή και βέβαια να μη σταματά σε  ένα πρώτο επίπεδο απλοϊκό και αφελές.

Το σκηνικό του Emmanuel Clolus αγνοεί τελείως ότι το 'αγκαλιάζει' το κοίλον ενός αρχαίου θεάτρου και σίγουρα θα ήταν καταλληλότερο για ένα  κλειστό θέατρο. Ένα τεράστιο υπερυψωμένο βάθρο, με μια σχολική τάξη  σε μια άκρη, εγκλωβίζει τους ηθοποιούς σε μια περιορισμένη κίνηση και τους στερεί την επαφή με την ορχήστρα του αρχαίου θεάτρου. Οι φωτισμοί του Laurent Schneegans ενισχύουν τις ψυχολογικές μεταπτώσεις των ηρωίδων και η μουσική σύνθεση του Αλέξανδρου Δράκου-Κτιστάκη εμπλουτίζει την  ατμόσφαιρα του έργου καθώς και τα ηχοτοποία της Annabelle Maillard.

Ένα εντυπωσιακό, διαπολιτισμικό και ταλαντούχο  σύνολο ηθοποιών υπηρετεί την ευρηματική σύλληψη του Wajdì Mouaead. H Juliette Binoche με εσωτερική ένταση και ευαισθησία ενσαρκώνει την Ουεντίχα.  Η Γαλλοκαναδή Violetre Chauveau  υποδύεται τη Ζοβέτ με έναν πηγαίο εκνευρισμό και ανησυχία. Τη Μεγάρα ερμηνεύει με δυναμισμό και ρωγμές πόνου η Δανάη Επιθυμιάδη. Η Ρωσοουκρανή Daria Pisareva 'ντύνει' τον ρόλο της Άσσιας τονίζοντας την επαγγελματική της αποστολή με κάποια ελαφρότητα μέχρι το βίαιο ξέσπασμά της, όταν η αλήθεια αποκαλύπτεται. Η Ισραηλινή ηθοποιός Leora Rivlin αποδίδει τη γηραιά Ευρώπη με τρόπο εκφραστικό αλλά συγκρατημένο. Τον ειδεχθή γυναικοκτόνο ερμηνεύει  με κάποια δόση υπερβολής και έντονο μελοδραματισμό ο Καναδός ηθοποιός και συγγραφέας Emmanuel Schwartz. Όσο για τη χαριτωμένη  Adele Reto-Lefort, τη Νεαρή Ευρώπη, στολίζει με τη δροσιά της και το έντονο ταμπεραμέντο της την πολύγλωσση παράσταση.