Η θεατρική παράσταση του Έντεν φον Χόρβατ, σε σκηνοθεσία Θάνου Νίκα, προβάλλει με επίκαιρο τρόπο τα ηθικά διλήμματα και τις κοινωνικές παγίδες που οδηγούν σε βία και εξουσία.

Η ιστορία

Ο Σλάντεκ, είναι ένας νεαρός με βαθύ συλλογισμό και δισταγμούς, καλόκαρδος, αλλά  φτιαγμένος από το υλικό που μπορεί να γίνει βοηθός δολοφόνου, το απότοκο της μικροαστικής τάξης που εκστασιάζεται  σε πατριωτικές οργανώσεις, σχολές επιμόρφωσης και των ερασιτεχνικών θεατρικών ομάδων.

Ο Σλάντεκ είναι λοιπόν η «νεολαία του πολέμου». Αυτή η νεολαία μπορεί να χωριστεί σε τρεις ομάδες: την αριθμητικά μικρή, με αυτοσυνείδηση της προλεταριακής φύσης της, τη μεγαλοαστική τάξη που επικεντρώνεται στο σεξ και τις ηδονές  και τη νεολαία μιας θνήσκουσας τάξης: της μεσαίας τάξης. 

Ο Σλάντεκ ανήκει στην τελευταία. Είναι από τη φύση του απαισιόδοξος, διαβάζει μόνο εφημερίδες, πιστεύει ότι σκέφτεται αυτόνομα και είναι πολύ περήφανος γι’ αυτό. Το σύνθημά του είναι: «Στη φύση γίνονται φόνοι, αυτό δεν αλλάζει».

Καταλήγει στους κύκλους του Μαύρου Στρατού και συγχωρείται για μια γυναικοκτονία: της Άννας.  Δολοφονείται από φόβο μήπως αποκαλύψει την ύπαρξη και τα πυρομαχικά του Μαύρου Στρατού στους Πολωνούς. Παρότι ο Σλάντεκ δε συμμετέχει ενεργά στον φόνο, βρίσκεται κατηγορούμενος στο δικαστήριο. Μετά από έντονες εσωτερικές συγκρούσεις και τη δήλωσή του ότι επιθυμεί να κριθεί ως άνθρωπος και όχι ως προϊόν της εποχής του,  αθωώνεται και τελικά επιλέγει να εγκαταλείψει τη Γερμανία, με απώτερο σκοπό να πάει στη Νικαράγουα και να ζήσει ελεύθερος μέσα στις σκέψεις του.

Ποιος είναι λοιπόν ο Σλάντεκ; Ένας νέος άνδρας χωρίς σταθερές ηθικές αξίες, ενσαρκώνει τον τυπικό άνθρωπο μιας εποχής. Ο χαρακτήρας του αντικατοπτρίζει την αποξένωση και την κοινωνική αποσταθεροποίηση μιας γενιάς που ενηλικιώθηκε κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και της μεταπολεμικής οικονομικής κρίσης. Ο Σλάντεκ, αν και συμμετέχει στον Μαύρο Στρατό παρουσιάζεται ως αμφισβητίας των πράξεών του κι ως ένας άνθρωπος που προβληματίζεται για την ατομική ευθύνη μέσα σ’ ένα κατακερματισμένο πολιτικό περιβάλλον. Σλάντεκ σημαίνει  ιστορική τραγωδία τριών πράξεων που εξετάζει τις κοινωνικοπολιτικές εντάσεις της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Η υπόθεση διαδραματίζεται γύρω στο 1923 και επικεντρώνεται στις δραστηριότητες του Μαύρου Στρατού, μιας παραστρατιωτικής οργάνωσης που λειτούργησε κατά παράβαση της Συνθήκης των Βερσαλλιών.

Picasa

Όμως, όπως μας αναφέρει ο συγγραφέας του έργου, Έντεν φον Χόρβαρτ, στo πρόγραμμα του έργου για τον Σλάντεκ δεν αντιμετώπισε το ιστορικό υλικό της συγκεκριμένη εποχής «ως ρεπορτάζ, αλλά προσπάθησα, στο πλαίσιο αυτής της ιστορικής εικόνας, να αποδώσω την  αιώνια μάχη ανάμεσα στον ατομικισμό και τη συλλογικότητα, τον εγωισμό και τον αλτρουισμό, τον διεθνισμό και τον εθνικισμό– τον νεκροθάφτη των λαών». 

Ωστόσο ακόμα η φύση του Σλάντεκ είναι μια προβληματική που δεν μπορεί να απαντηθεί οριστικά, διότι δεν αποτελεί την καρικατούρα μιας τάξης, ένα τυπικό παράδειγμα μιας εποχής, ένα απότοκο του φασισμού, μια παρωδία του Βόιτσεκ, αλλά κάτι βαθύτερο: είναι ένας άνθρωπος χαμένος, ένας άνθρωπος που βρέθηκε στα υπόγεια, στα άγρια παιδιά της λούμπεν πραγματικότητας, ένας άνθρωπος που έγινε έρμαιο της φτώχειας και της μιζέριας του φασισμού, ένας άνθρωπος πού ‘θελε ν’ αγαπήσει μα δεν ήξερε πως, ένας άνθρωπος που ρίχτηκε στον κόσμο χωρίς καμία μόρφωση και ψάχνει διακαώς να βρει τον εαυτό του, ένας άνθρωπος που διερωτάται για το Είναι του, ένας άνθρωπος. Ήταν συνεργός στον φόνο της Άννας Σραμ, αλλά η πραγματική φωνή του, ο πυρήνας της ύπαρξής του, αποκαλύφθηκε, όταν είπε στους δολοφόνους: «Σταματήστε».  Η αναλαμπή του αυθεντικού Σλάντεκ ήρθε σε μια τραγική στιγμή, διότι δεν κατάφερε να τη σώσει. Παρόλο πού ‘γινε Σπάρτακος, Μαύρος Στρατιώτης, μέσα στο σκοτάδι που θέλησε να φορέσει φάνηκε η ψυχή του.

Picasa

Κανένας άνθρωπος δεν είναι κακός εξ αρχής, αλλά γίνεται‧ μ’ άλλα λόγια, είμαστε αυτό που γινόμαστε ή μάλλον, είμαστε από που επιλέγουμε να γίνουμε. Γι’ αυτό φεύγει ο «άπολις» Σλάντεκ για τη Νικαράγουα: για να βρει ξανά τον εαυτό του, να ακούσει τη βαθύτερη βουή (αχό;) της ύπαρξης του, διότι η Γερμανία δεν είναι και δεν ήταν ποτέ πραγματικά το σπίτι του. Η πατρίδα δεν είναι το μέρος που γεννιόμαστε, αλλά το πνευματικό μέρος που μας επιτρέπει να βρούμε τον αυθεντικό εαυτό μας– κι ο Σλάντεκ στη Γερμανία ήταν απλώς ένα άθυρμα του Μαύρου Στρατού, ένα μέρος ενός παιχνιδιού που δεν ορίζει τους κανόνες, ένας  άγγελος που του σπάσανε τα φτερά και τον πέταξαν στη λάσπη και τού ‘παν: «θα υπακούς τώρα τους αφέντες του αίματος, του χρήματος και της μάταιης ηδονής». 

Δηλώσεις του σκηνοθέτη Θάνου Νίκα 

Η παράσταση «Σλάντεκ» δεν μιλά για τον φασισμό ως ιστορικό γεγονός, αλλά ως διαδικασία. Ο Horváth φωτίζει τον τρόπο με τον οποίο ο φόβος, η ανάγκη του ανήκειν και η φτωχή γλώσσα μετατρέπουν τον άνθρωπο σε φορέα βίας χωρίς να το καταλαβαίνει.

Μας ενδιέφερε ένα θέατρο όπου ο λόγος δεν εξηγεί αλλά εκθέτει. Οι χαρακτήρες μιλούν με λόγια που έχουν μάθει απ' έξω, με έτοιμες φράσεις, με συνθήματα. Εκεί που διαλύεται το άτομο, ξυπνά το πολιτικό τέρας που νομίζαμε νεκρό.

Ο Σλάντεκ ζητά να κριθεί ως άνθρωπος και όχι ως εποχή. Η παράσταση δεν ρωτά τι συνέβη στον μεσοπόλεμο, αλλά τι κάνουμε εμείς όταν η Ιστορία αρχίζει πάλι να σπρώχνει. Αυτό το αίτημα ακούγεται σήμερα επικίνδυνα οικείο, γιατί είναι η πιο συνηθισμένη μορφή άρνησης της ευθύνης.

Η παράσταση δεν δίνει απαντήσεις. Στοχεύει στα αντανακλαστικά του θεατή, αφήνοντάς τον μόνο με τον λόγο, τη σιωπή και την ευθύνη του βλέμματός του.

Η θεατρική παράσταση «Σλάντεκ» του Έντεν φον Χόρβατ, σε σκηνοθεσία Θάνου Νίκα, αναβιώνει ένα κλασικό έργο του Μεσοπολέμου που εξερευνά την «κοινοτοπία του κακού» μέσα από την ιστορία ενός νεαρού άνδρα χαμένου ανάμεσα σε πόλεμο, φτώχεια και φασισμό, προβάλλοντας με επίκαιρο τρόπο τα ηθικά διλήμματα και τις κοινωνικές παγίδες που οδηγούν σε βία και εξουσία. 

Ερμηνεύουν: Βύρων Αναγνωστόπουλος,Πάνος Αναγνωστόπουλος  Δανάη Κλάδη, Αλέξης Κότσυφας, Ευγενία Κουζέλη, Θέμης Σουφτάς.

Info
ΠΛΥΦΑ (Κτήριο 7Γ)
Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21.00
Διάρκεια παράστασης: 80’
Eισιτήρια
15€ Κανονικό, 12€ ΑΜΕΑ, Φοιτητές, Άνεργοι, Πολύτεκνοι, 10€ Ατέλεια (Μόνο στο ταμείο του θεάτρου)

*Η παράσταση είναι κατάλληλη για άτομα άνω των 15 ετών

*Η παράσταση Σλάντεκ πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και του Goethe-Institut Thessaloniki.