Από την Σμαρώ Κώτσια, Θεατρολόγο - Κριτικό Θεάτρου.

Ο Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογιέφσκι (1821-1881), ένας από τους μεγαλύτερους μυθι--στοριογράφους της  παγκόσμιας  λογοτεχνίας, διερευνά με απίστευτη  λεπτομέρεια  και  ακρίβεια  την ανθρώπινη ψυχολογία σμιλεύοντας με την πένα του φωτεινούς και σκοτει-νούς ψυχικούς λαβυρίνθους, με βαθιά ενσυναίσθηση.

Η αριστουργηματική του νουβέλα,  η " Ήμερη" (1876), ελκύει τον Γιάννη Νταλιάνη αρκετά χρόνια. Το 2022 διαβάζει τη νουβέλα σε μορφή ραδιοφωνικού αναλογίου για το Ίδρυμα Σταύρος  Νιάρχος, σε σκηνοθεσία Ιώς Βουλγαράκη και τότε παίρνει την οριστική απόφαση να βυθιστεί στα έγκατα αυτής της σκοτεινής και πολυεπίπεδης νουβέλας. Έτσι πριν εκπνεύσει το 2025 η " Ήμερη" αποκτά σκηνική υπόσταση μέσα από την εξαιρετικά μελετημένη δραματουργία και σκηνοθετική ματιά του Γιάννη Νταλιάνη.

Ένας άνδρας πέφτει θύμα μιας ανυπόστατης συκοφαντίας στη δουλειά του. Απολύεται και αποτραβιέται από την κοινωνία ζώντας επί τρία χρόνια σε πλήρη εξαθλίωση. Μια ανέλπιστη κληρονομιά του δίνει την ευκαιρία να ανοίξει ένα ενεχυροδανειστήριο και αποφασίζει να εκδικηθεί την κοινωνία. Εκεί γνωρίζει μια αθώα και ορφανή κοπέλα, 16 χρόνων, η οποία αγωνίζεται να επιβιώσει με αξιοπρέπεια βάζοντας ενέχυρο προσωπικά της αντικείμενα. Η πρόταση γάμου που της κάνειι ο 40χρονος ενεχυροδανειστής γίνεται δεκτή από την κοπέλα και έτσι ξεκινά  ένας γάμος, ο οποίος οδηγείται σιωπηλά και μεθοδικά μέσα σε έναν λαβύρινθο φόβου, αμοιβαίας αδυναμίας και σιωπηλής σύγκρουσης.

Ο Γιάννης Νταλιάνης σπάζει στη θεατρική του διασκευή, με δεξιοτεχνικό τρόπο, τον άριστα δομημένο ντοστογεφσκικό, εμμονικό, καταιγιστικό, πυρετώδη μονόλογο του ενεχυροδανειστού συζύγου και συχνά αυτοαναιρούμενου χαρίζοντας στη "σιωπηλή ηρωίδα" της νουβέλας φωνή , λόγο ύπαρξης. Κι ενώ στην νουβέλα υποβόσκει ένα bras de fer μεταξύ του ανδρικού λόγου και της γυναικείας σιωπής, επί σκηνής γίνεται ολοφάνερη  η σταδιακή μεταμόρφωση αυτού του ήρεμου, ευγενικού,  και άγουρου κοριτσόπουλου, μέσα σε έναν 'δύσβατο' γάμο. Ενηλικιώνεται, γίνεται γυναίκα, αντιδρά στον φόβο και στην απειλητική σιωπή του συζύγου, διεκδικεί τον δικό της χώρο, αναζητά ανάσες ελευθερίας καταφεύγοντας και στη μουσική, για να φημωθεί διαγράφοντας μια πτώση υπαρξιακή, ηθική και τελικά σωματική, πέφτοντας από το παράθυρο με αγκαλιά το εικόνισμα της Παναγίας. Αλλά και στο ενοχικό παραλήρημα του άνδρα καταγράφεται μια 'πτώση', ένας καταποντισμός στο έρεβος της μοναξιάς, σε μια τρικυμιώδη σύγχυση αγάπης και εξουσίας, σε μια άβυσσο τύψεων και ενοχών.

Ως δραματουργός και σκηνοθέτης ο Γιάννης Νταλιάνης επιτυγχάνει να εμποτίσει την παράσταση με μια σύγχρονη αύρα. Άλλωστε κι ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκι δεν δίνει ονόματα στους ήρωες, μια Γυναίκα ένας Άνδρας, μια Ήμερη ένας Ενεχυροδανειστής , ένα Ζευγάρι. Έτσι προσδίδει  μια διαχρονική και πανανθρώπινη διάσταση στη νουβέλα. Η γυναίκα, η σύζυγος παίζει στο πιάνο και τραγουδά το διαχρονικής αξίας σπαρακτικό τραγούδι της Nina Simone "I wish I knew how it would feel to be free" (1967),  μέσα από το οποίο ξετυλίγεται μια νοητή κατακόκκινη κλωστή που ενώνει το τότε με το σήμερα και κάθε εποχή στην οποία η γυναικεία ελευθερία συνθλίβεται κάτω από οποιαδήποτε μορφή ανδρικής εξουσίας. Με τεταμένες αντένες, ο Νταλιάνης αφουγκράζεται την κοινωνία και κάνει καταγγελτικούς υπαινιγμούς που αφορούν κακοποιητικές συμπεριφορές απέναντι στις γυναίκες.

Το θέατρο Θησείον προσφέρει τον ιδανικό χώρο για να στηθεί η παράσταση, σε μια καθολική έκθεση προσώπων και αντικειμένων. Στη στενόμακρη, γυμνή  σκηνή ανάμεσα  στις  εξέδρες των θεατών κυριαρχεί το εξαιρετικής λεπτομέρειας τραπέζι-γραφείο-ενεχυροδανειστήριο ( Νατάσσα Τσιντικίδη), στις δύο πλευρές του οποίου βρίσκονται συνεχώς ο άνδρας και η κοπέλα - γυναίκα, σηματοδοτώντας την ψυχική απόσταση που τους χωρίζει, μια διαρκή σύγκρουση  και  ταυτόχρονα εμποδίζει ένα άγγιγμα, ένα φιλί. Αυτόν  τον ευσεβή πόθο εκφράζει η γυναίκα τραγουδώντας το "Sealed with a kiss" (Brian Hyland ,1962). Γίνεταιι δε σαφής ο χώρος της γυναίκας, πιο περιορισμένος , με το πιάνο και ο χώρος του άνδρα πολύ μεγαλύτερος έχοντας μόνο αυτός πρόσβαση στο γραφειο-ενεχυροδανειστήριο. Η σκηνοθετική μπαγκέτα του Γιάννη Νταλιάνη ενορχηστρώνει μεθοδικά και αποτελεσματικά την εύθραυστη ισορροπία των αντιδράσεων του άνδρα και της κοπέλας - γυναίκας, και 'ανατέμνει' λεπτομερώς την πορεία της σχέσης τους μέχρι τη μοιραία 'πτώση' της γυναίκας, μεταφορική και ουσιαστική. Με απλά δραματουργικά εργαλεία : το φως, τη σιωπή, τη μουσική, τις σκιές , την ευφάνταστη κίνηση (Διονύσης  Νικολόπουλος), τη φωνή του ανακριτή δίκην φωνή της συνείδησης του συζύγου (με τη χαρακτηριστική φωνή του Δημήτρη Πιατά) αναδεικνύει τον πολύπλοκο ψυχισμό των ηρώων. Το ηχητικό τοπίο του Ορέστη Ντάντου υπογραμμίζει τις ψυχολογικές μεταπτώσεις των προσώπων, όπως και οι καίριοι φωτισμοί του Χάρη Δάλλα 'ντύνουν' λειτουργικά την παράσταση. Η Ιώβη Φραγκάτου, εκτός από την επιλογή των υπέροχων κλασικών κομματιών που παίζει στο πιάνο, είναι υπεύθυνη για τον σχεδιασμό των κοστουμιών, τα οποία, με κάποιες διαχρονικές πινελιές, τονίζουν την προσωπικότητα των ηρώων. Ιδιαίτερα τα κόκκινα παπούτσια της Κοπέλας-Γυναίκας, δηλώνουν λαχτάρα για ζωή, για έρωτα και προοικονιμούν ένα αιματοβαμμένο τέλος.

Ο Χάρης Χαραλάμπους-Καζέπης ερμηνεύει συγκλονιστικά τον ενεχυροδανειστή με εκφραστικές παύσεις, παραληρηματικό λόγο, σημαίνουσες σιωπές, θαυμαστό έλεγχο ρυθμού,  ποικίλες φωνητικές ποιότητες, εκπληκτική ικανότητα να συγκινεί και να εξοργίζει ταυτόχρονα, βυθισμένος στην απόγνωση και στις ενοχές, αποκαλύπτοντας έναν άνθρωπο ανίκανο να διαχειριστεί τα συναισθήματά του.  Η Ιώβη Φραγκάτου ενσαρκώνει  την Ήμερη με συναρπαστικό τρόπο. Δημιουργεί ένα σαγηνευτικό πλάσμα πραγματικά. αθώο, αέρινο , εύθραυστο, το οποίο εσωτερικά πάλλεται,  εξελίσσεται σταδιακά και μεταμορφώνεται σε μια χειραφετημένη γυναίκα, η οποία ξέρει τι θέλει αλλά τη φημώνει ο φόβος. Μια χαρισματική ηθοποιός, στην οποία δίνεται η δυνατότητα να ξεδιπλώσει το πολύπλευρο υποκριτικό της ταλέντο, να παίξει πιάνο,  να χορέψει και να τραγουδούσει καταπληκτικά.  Αξιοσημείωτη είναι η εκπληκτική χημεία η οποία αναπτύσσεται μεταξύ των δύο  ηθοποιών: της Ιώβης Φραγκάτου και του Χάρη Χαραλάμπους-Καζέπη. Η Δήμητρα Σταύρου, πολύ ουσιαστική στο ρόλο της αφοσιωμένης υπηρέτριας, Λουκέριας και ο Γιώργος Κορομπίλης στο ρόλο ενός επίδοξου  εραστή, τραγουδά και παίζει  κιθάρα.

Διαβάστε περισσότερα.