ORACLE: Όταν το μέλλον προηγήθηκε του παρόντος. Σε σκηνοθεσία Łukasz Twarkοwski και κείμενο-δραματουργία Anka Herbut από τις 15 έως τις 18 Οκτωβρίου.

Ο Łukasz Twarkowski φέρνει στη Στέγη ένα καθηλωτικό υβριδικό σύμπαν για τον Alan Turing, τη γέννηση της τεχνητής νοημοσύνης και το τίμημα της ανθρώπινης προόδου.

Κάποτε το μέλλον ήταν κάτι που περιμέναμε. Σήμερα είναι κάτι που μας συμβαίνει.

Κάπου ανάμεσα σε έναν αλγόριθμο, μια μηχανή που μαθαίνει, μια κάμερα που καταγράφει κάθε μας κίνηση και μια τεχνολογία που εξελίσσεται ταχύτερα από την ικανότητά μας να την κατανοήσουμε, βρίσκεται το ερώτημα που μοιάζει όλο και πιο επίκαιρο: ποιος φαντάστηκε πρώτος τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα;

Αυτό ακριβώς το ερώτημα βρίσκεται στην καρδιά του ORACLE, της καθηλωτικής πολυμεσικής παράστασης του Πολωνού σκηνοθέτη Łukasz Twarkowski, που παρουσιάζεται από τις 15 έως τις 18 Οκτωβρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση.

Στο κέντρο βρίσκεται ο Alan Turing. Ο μαθηματικός, κρυπταναλυτής και πρωτοπόρος της επιστήμης των υπολογιστών που προέβλεψε, ήδη από τον 20ό αιώνα, έναν κόσμο όπου οι μηχανές δεν θα εκτελούσαν απλώς εντολές αλλά θα μπορούσαν να συνομιλούν, να μαθαίνουν και να προσεγγίζουν αυτό που ονομάζουμε ανθρώπινη νοημοσύνη. Ο άνθρωπος που συνέβαλε καθοριστικά στην αποκρυπτογράφηση της Enigma στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ο οποίος, παρά το μέγεθος της ιδιοφυΐας του, διώχθηκε ποινικά για την ομοφυλοφιλία του.

Ο Τούρινγκ όμως δεν είναι μόνο ένας ιστορικός ήρωας. Στο ORACLE γίνεται κάτι περισσότερο: γίνεται ένας άνθρωπος που είδε μπροστά.

Και ίσως γι’ αυτό ο τίτλος της παράστασης παραπέμπει στο μαντείο. Ο ίδιος ο Τούρινγκ είχε ονομάσει μία από τις φανταστικές μηχανές του «the oracle», το μαντείο, ως μια μορφή δυνατότητας. Για τον Twarkowski, ο Τούρινγκ υπήρξε κατά κάποιον τρόπο μάντης: κάποιος που μπορούσε να διακρίνει κάτι το οποίο οι άλλοι δεν ήταν ακόμη σε θέση να φανταστούν.

Μόνο που κάθε πρόβλεψη για το μέλλον κρύβει μέσα της και μια σκοτεινή πλευρά.

Το ORACLE δεν ενδιαφέρεται για την τεχνολογία ως θρίαμβο. Ενδιαφέρεται για την τεχνολογία ως δύναμη. Για τη στιγμή που η ανθρώπινη εφευρετικότητα παύει να είναι απλώς εργαλείο και αρχίζει να μετασχηματίζει τον ίδιο τον άνθρωπο, την κοινωνία, τον πόλεμο, την έννοια της συνείδησης και τελικά την πραγματικότητα.

Γι’ αυτό και ο Τούρινγκ δεν βρίσκεται μόνος του πάνω στη σκηνή.

Η αφήγηση μετακινείται ανάμεσα σε τέσσερις φαινομενικά ασύνδετες μορφές: τον Alan Turing, τη Hedy Lamarr, την Helen Duncan και τον Blake Lemoine. Έναν μαθηματικό και κρυπταναλυτή, μια σταρ του Χόλιγουντ που υπήρξε ταυτόχρονα εφευρέτρια, μια μέντιουμ της μεταπολεμικής Βρετανίας και έναν μηχανικό λογισμικού της Google που υποστήριξε ότι ένα γλωσσικό μοντέλο είχε αποκτήσει συνείδηση.

Τέσσερις άνθρωποι από διαφορετικές εποχές και διαφορετικούς κόσμους, που συναντώνται μέσα σε ένα σκηνικό σύμπαν όπου η Ιστορία δεν ακολουθεί πλέον ευθεία γραμμή.

Marko Rass

Και αυτή ίσως είναι μία από τις πιο ενδιαφέρουσες χειρονομίες του Twarkowski: να πάρει πρόσωπα που η επίσημη Ιστορία θα τοποθετούσε σε διαφορετικά κεφάλαια και να τα βάλει να συνυπάρξουν. Να αναζητήσει όχι μόνο τους μεγάλους πρωταγωνιστές της προόδου αλλά και εκείνους που έμειναν στα περιθώριά της. Να κοιτάξει πίσω από τις εφευρέσεις και να αναρωτηθεί για τους ανθρώπους που τις γέννησαν, για τις εμμονές τους, τους φόβους τους, τις ιδέες τους και το τίμημα που πλήρωσαν.

Έτσι, το ORACLE κινείται από την επιστήμη στον πόλεμο, από τον αλγόριθμο στη διαίσθηση, από την επιθυμία για γνώση στην αγωνία για ειρήνη και από τον άνθρωπο στη μηχανή.

Η ίδια η σκηνική γλώσσα αρνείται να χωρέσει σε ένα μόνο είδος. Θέατρο, ζωντανός κινηματογράφος, μουσική, κινηματογραφικές προβολές, θερμικές και υπέρυθρες κάμερες και μια περιστρεφόμενη σκηνή δημιουργούν έναν κόσμο όπου η εικόνα δεν συνοδεύει απλώς την παράσταση αλλά αποτελεί μέρος της δραματουργίας της. Οι κάμερες καταγράφουν τους ηθοποιούς σε πραγματικό χρόνο, ενώ η τεχνολογία γίνεται ταυτόχρονα εργαλείο αφήγησης και υπενθύμιση της δύναμης που βρίσκεται πίσω από την εικόνα.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι θερμικές και υπέρυθρες κάμερες εμφανίζονται ως τεχνολογίες με πολεμική καταγωγή. Στο σύμπαν του ORACLE, τίποτα δεν είναι απολύτως αθώο. Η τεχνολογία μπορεί να αποκαλύπτει και να κρύβει, να προστατεύει και να απειλεί, να ανοίγει δρόμους και ταυτόχρονα να δημιουργεί νέες μορφές ελέγχου.

Κάπως έτσι, η ιστορία του Τούρινγκ συναντά τη δική μας εποχή.

Γιατί το ερώτημα σήμερα δεν είναι πλέον αν οι μηχανές μπορούν να γίνουν εξυπνότερες. Είναι τι σημαίνει για εμάς η στιγμή που γίνονται αρκετά έξυπνες ώστε να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε αν έχουν συνείδηση. Δεν είναι πλέον μόνο τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία. Είναι τι επιτρέπουμε στην τεχνολογία να κάνει σε εμάς.

Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη δύναμη του ORACLE. Δεν παρουσιάζει το μέλλον ως μακρινή επικράτεια. Το φέρνει πάνω στη σκηνή και μας αναγκάζει να το κοιτάξουμε ενώ ήδη έχει αρχίσει να συμβαίνει.

Η παράσταση αποτελεί το δεύτερο μέρος μιας επιστημονικής τριλογίας του Twarkowski. Το πρώτο, Quanta, εστίασε στις απαρχές της κβαντικής φυσικής, ενώ το τρίτο, που έχει προγραμματιστεί για το 2028, θα στραφεί στους James Watson, Francis Crick και Rosalind Franklin και στην ανακάλυψη της δομής του DNA. Η τριλογία γεννήθηκε από την ανάγνωση του βιβλίου Όταν παύουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο του Benjamin Labatut, που εξετάζει τις ζωές επιστημόνων των οποίων οι ανακαλύψεις αναδιαμόρφωσαν τον κόσμο.

Η Αθήνα γνωρίζει ήδη τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο ο Twarkowski αντιμετωπίζει τη σκηνή. Επιστρέφει στη Στέγη για τρίτη φορά, μετά το ROHTKO, που παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτυχία, και το Respublika, μια εξάωρη παραγωγή που μεταμόρφωσε τα χωράφια της Μαλακάσας σε έναν υβριδικό χώρο θεάτρου, κινηματογράφου και rave.

Αυτή τη φορά, όμως, το ταξίδι είναι ακόμη πιο κοντά μας.

Γιατί ο άνθρωπος που βρίσκεται στο κέντρο της ιστορίας είχε ήδη καταλάβει κάτι που εμείς μόλις τώρα αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε: ότι η μεγαλύτερη αλλαγή δεν έρχεται όταν μια μηχανή αποκτά περισσότερη δύναμη. Έρχεται όταν η δύναμή της αρχίζει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας.

Το ORACLE δεν έρχεται λοιπόν για να προβλέψει το μέλλον.

Έρχεται για να μας θυμίσει ότι κάποιος, κάποτε, το είχε ήδη φανταστεί.

Και ότι ίσως το πραγματικό μαντείο δεν είναι εκείνο που προβλέπει τι θα συμβεί. Είναι εκείνο που μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε αν είμαστε έτοιμοι να ζήσουμε μέσα σε αυτό που πρόκειται να συμβεί.

Διαβάστε περισσότερα.

Info
15 – 18.10.2026 | Κεντρική Σκηνή 
Πέμπτη – Σάββατο | 19:00
Κυριακή | 14:00
Στέγη Ιδρύματος Ωνάση (Λεωφ. Συγγρού 107, Αθήνα)
Διάρκεια: 3 ώρες και 40 λεπτά (με διάλειμμα)