Αν ανοίγοντας το ντουλάπι σας βλέπετε δεκάδες κουτιά με συμπληρώματα διατροφής, τότε μάλλον κάτι δεν πάει τόσο καλά όσο νομίζετε.

Τα συμπληρώματα διατροφής έχουν καταφέρει κάτι εντυπωσιακό: να θεωρούνται σχεδόν αυτονόητα και να βρίσκονται χε κάθε σπίτι, είτε ξεχασμένα στα ντουλάπια, είτε ως μέρος της καθημερινότητας. Τα παίρνουμε «για καλό και για κακό», τα συνδυάζουμε χωρίς σκέψη, τα εμπιστευόμαστε επειδή είναι «φυσικά» ή επειδή τα προτείνει κάποιος influencer με καθαρό δέρμα και ήρεμη φωνή. Κι όμως, η αλήθεια είναι πολύ λιγότερο instagrammable. Ορισμένα συμπληρώματα όχι μόνο δεν ωφελούν, αλλά μπορούν να γίνουν πραγματικά επιβλαβή, ειδικά όταν λαμβάνονται χωρίς λόγο, έλεγχο ή μέτρο.

 Η ψευδαίσθηση του «ακίνδυνου»
Η λέξη «συμπλήρωμα» δημιουργεί την αίσθηση ότι μιλάμε για κάτι δευτερεύον, ήπιο, σχεδόν αθώο. Δεν είναι φάρμακο, άρα δεν μπορεί να κάνει κακό -λάθος. Πολλά συμπληρώματα δρουν φαρμακολογικά, μεταβολίζονται από το ήπαρ, επηρεάζουν ορμόνες, αιμοπετάλια, ηλεκτρολύτες. Το ότι πωλούνται χωρίς συνταγή δεν σημαίνει ότι είναι αβλαβή, σημαίνει απλώς ότι η ευθύνη μεταφέρεται εξ ολοκλήρου στον καταναλωτή.

Οι λιποδιαλυτές βιταμίνες και το πρόβλημα της συσσώρευσης
Οι βιταμίνες Α, D, E και K έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: δεν αποβάλλονται εύκολα από τον οργανισμό -αποθηκεύονται. Αυτό σημαίνει ότι η υπερδοσολογία δεν είναι θεωρητική πιθανότητα αλλά ρεαλιστικός κίνδυνος. Η βιταμίνη Α μπορεί να προκαλέσει ηπατική τοξικότητα, τριχόπτωση και νευρολογικά συμπτώματα, η βιταμίνη D, ιδιαίτερα δημοφιλής τα τελευταία χρόνια, σε μεγάλες δόσεις μπορεί να οδηγήσει σε υπερασβεστιαιμία, πέτρες στα νεφρά και καρδιακές αρρυθμίες. Η βιταμίνη Ε συνδέεται με αυξημένο αιμορραγικό κίνδυνο, ειδικά σε άτομα που λαμβάνουν αντιπηκτικά, που σημαίνει ότι όλες οι παραπάνω βιταμίνες χρειάζονται προσοχή κι όχι την αίσθηση του «παίρνω λίγο παραπάνω, δεν πειράζει».

Σίδηρος και ασβέστιο: Όταν το «ενισχύω» γίνεται επιβαρύνω
Ο σίδηρος είναι κλασικό παράδειγμα συμπληρώματος που χρειάζεται μόνο όταν υπάρχει έλλειψη. Σε αντίθετη περίπτωση, λειτουργεί ως οξειδωτικός παράγοντας, επιβαρύνει το ήπαρ και μπορεί να ενισχύσει φλεγμονώδεις καταστάσεις -δεν είναι τυχαίο ότι ο οργανισμός δεν έχει μηχανισμό να τον αποβάλλει εύκολα. Αντίστοιχα, το ασβέστιο σε μορφή χαπιού έχει συνδεθεί με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και πέτρες στα νεφρά. Το ασβέστιο από τροφή συμπεριφέρεται διαφορετικά από το ασβέστιο σε συμπλήρωμα — κι αυτό είναι κάτι που συχνά αγνοείται.

Πολυβιταμίνες: Το πολύ συχνά είναι άσκοπο
Οι πολυβιταμίνες υπόσχονται κάλυψη, ισορροπία και «ό,τι χρειάζεται το σώμα». Στην πράξη, προσφέρουν έναν... αχταρμά ουσιών που είτε δεν χρειάζεστε είτε ανταγωνίζονται μεταξύ τους στην απορρόφηση. Οι μεγάλες μελέτες δεν έχουν δείξει ουσιαστικό όφελος σε υγιή άτομα, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις έχουν δείξει και αυξημένους κινδύνους -όπως υπερβολική πρόσληψη βιταμίνης Α ή Ε, που έχει συνδεθεί με ηπατική επιβάρυνση και αυξημένο αιμορραγικό κίνδυνο. Πολύ συχνά, επίσης, συμβαίνει το αντίθετο πρόβλημα: ανεπαρκής κάλυψη βιταμινών που πραγματικά μπορεί να χρειαζόμαστε, λόγω κακής αναλογίας ή μειωμένης απορρόφησης. 

Το «φυσικό» που δεν είναι αθώο
Τα φυτικά συμπληρώματα απολαμβάνουν μια σχεδόν... ρομαντική ασυλία. Κι όμως, ο κουρκουμάς σε κάψουλες μπορεί να επηρεάσει την πήξη του αίματος και να προκαλέσει ηπατική επιβάρυνση. Η ashwagandha μπορεί να απορρυθμίσει τον θυρεοειδή και να προκαλέσει ταχυκαρδίες. Το ginkgo και το ginseng αυξάνουν τον κίνδυνο αιμορραγίας, ειδικά σε συνδυασμό με φάρμακα που επηρεάζουν την πήξη του αίματος και το St. John’s Wort (βαλσαμόχορτο) είναι ίσως το πιο επικίνδυνο «αθώο» βότανο, καθώς αλληλεπιδρά με δεκάδες φάρμακα, από αντικαταθλιπτικά μέχρι αντισυλληπτικά.

Detox, καθαρισμοί και άλλοι μύθοι ευεξίας
Τα detox σκευάσματα και οι «καθαρισμοί» βασίζονται σε μια απλή αλλά λανθασμένη ιδέα: ότι το σώμα μας δεν ξέρει να αποτοξινώνεται μόνο του. Στην πραγματικότητα, όμως, το συκώτι και τα νεφρά κάνουν αυτή τη δουλειά καθημερινά. Οι detox πρακτικές συχνά οδηγούν σε αφυδάτωση, διαταραχές ηλεκτρολυτών και αίσθημα εξάντλησης — όχι σε υγεία.

Πότε ένα συμπλήρωμα έχει νόημα
Τα συμπληρώματα δεν είναι εχθρός, είναι εργαλείο και όπως κάθε εργαλείο, χρειάζεται σωστή χρήση. Έχουν νόημα όταν υπάρχει τεκμηριωμένη έλλειψη, συγκεκριμένος στόχος, σωστή δοσολογία και χρονικό όριο, όχι όταν λειτουργούν ως υποκατάστατο φροντίδας, διατροφής ή ιατρικής καθοδήγησης. Το συμπέρασμα, λοιπόν, είναι απλό αλλά όχι δημοφιλές: περισσότερο δεν σημαίνει καλύτερο και «φυσικό» δεν σημαίνει ασφαλές. Αν κάτι επηρεάζει το σώμα, μπορεί και να το βλάψει. Το θέμα δεν είναι να φοβηθούμε τα συμπληρώματα, αλλά να σταματήσουμε να τα καταπίνουμε αδιάκριτα.

Πηγές
https://www.nationalgeographic.com/science/article/excess-dietary-supplements-health-risks
https://www.eatingwell.com/article/8053927/these-supplements-can-be-toxic-if-you-take-too-much/
https://www.verywellhealth.com/supplements-and-liver-toxicity-11868583