Mια απρόσμενη τάση στα social media φέρνει την κινεζική καθημερινότητα στο επίκεντρο της δυτικής ποπ κουλτούρας.

Μέχρι πρόσφατα, το να πίνει κανείς ζεστό νερό με βρασμένο μήλο ή να φορά παντοφλάκια μέσα στο σπίτι δεν θα θεωρούνταν ιδιαίτερα «cool» στη Δύση. Σήμερα, όμως, στο TikTok, χιλιάδες νέοι, κυρίως στις ΗΠΑ, δηλώνουν ότι «γίνονται Κινέζοι», υιοθετώντας πρακτικές ευεξίας και καθημερινές συνήθειες εμπνευσμένες από την κινεζική κουλτούρα. Το φαινόμενο, γνωστό ως Chinamaxxing, συνοδεύεται συχνά από τη φράση «με γνώρισες σε μια πολύ κινεζική περίοδο της ζωής μου», παραλλαγή ατάκας από την ταινία Fight Club και από το hashtag #newlychinese. Η τάση αυτή έρχεται σε μια περίοδο γεωπολιτικών ανακατατάξεων και έντασης στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Πεκίνου και καθώς ο Donald Trump έχει επανέλθει δυναμικά στο πολιτικό προσκήνιο και η αμερικανική κοινωνία εμφανίζεται βαθιά πολωμένη, η εικόνα της Κίνας στα social media δείχνει -τουλάχιστον επιφανειακά- να βελτιώνεται.

Από τα memes στη μαζική κατανάλωση
Το Chinamaxxing δεν περιορίζεται στις συμβουλές ευεξίας -τον τελευταίο χρόνο, κινεζικά brands και πολιτισμικά προϊόντα γνωρίζουν απρόσμενη απήχηση διεθνώς. Ουρές σχηματίζονται σε νέα καταστήματα για να απολάυσουν bubble tea από το Mixue που πλέον έχει ανοίξει καταστήματα σε διάφορες χώρες και Luckin Coffee. Παράλληλα, η Chongqing -που προβάλλεται ως «cyberpunk πόλη» με εντυπωσιακή αρχιτεκτονική και νυχτερινό φωτισμό- έχει μετατραπεί σε viral ταξιδιωτικό προορισμό. Η αλλαγή είναι εντυπωσιακή αν αναλογιστεί κανείς ότι, μόλις πριν από λίγα χρόνια, η πανδημία της Covid-19 είχε πυροδοτήσει κύμα σινοφοβίας. Τα αυστηρά lockdown στο Πεκίνο και οι εικόνες αποκλεισμένων κατοίκων έπληξαν σοβαρά τη διεθνή εικόνα της χώρας και ταυτόχρονα, οι εξελίξεις στο Hong Kong και η αυξανόμενη γεωπολιτική αυτοπεποίθηση της Κίνας όξυναν τις σχέσεις με τη Δύση.

Η «αντιστροφή» του αμερικανικού ονείρου
Αναλυτές αποδίδουν μέρος της τάσης στη διάχυτη απογοήτευση νεαρών Αμερικανών από τις προοπτικές στη χώρα τους. Όσοι ενηλικιώθηκαν μετά τον πόλεμο στο Ιράκ, την οικονομική κρίση του 2008 ή τα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου 2021 με την εισβολή στο Καπιτώλιο, βιώνουν μια αγορά εργασίας που μετασχηματίζεται από την παγκοσμιοποίηση και την τεχνητή νοημοσύνη. Την ίδια στιγμή, η Κίνα προβάλλει εικόνα τεχνολογικής και υποδομικής υπεροχής: εκτεταμένο δίκτυο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας, ραγδαία ανάπτυξη στην ηλεκτροκίνηση και σημαντικές επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια και την τεχνητή νοημοσύνη. Στην κινεζική ψηφιακή σφαίρα, παράλληλα, διαδίδεται ο gaming όρος «US kill line», που περιγράφει τις δυσκολίες κοινωνικής επιβίωσης στις ΗΠΑ. Κρατικά μέσα όπως το Xinhua News Agency έχουν υιοθετήσει τον όρο, προβάλλοντας την εικόνα μιας Αμερικής σε παρακμή, με έντονες ανισότητες και αδύναμο κοινωνικό κράτος.

Πέρα από τη βιτρίνα
Ωστόσο, η εικόνα που διακινείται στα social media αποτυπώνει μόνο ένα μέρος της πραγματικότητας. Η νεανική ανεργία στην Κίνα παραμένει σε υψηλά επίπεδα, η εργασιακή κουλτούρα συχνά χαρακτηρίζεται εξαντλητική, ενώ η κρίση στην αγορά ακινήτων εξακολουθεί να επηρεάζει την οικονομία και την ψυχολογία των νέων. Πίσω από την «cool China» των viral βίντεο βρίσκονται και οι gig εργαζόμενοι (εργαζόμενοι που δουλεύουν περιστασιακά ή ανά έργο), που εργάζονται συχνά υπό έντονη πίεση αυστηρών deadlines.

Το Chinamaxxing, επομένως, λειτουργεί ταυτόχρονα ως πολιτισμικό meme και ως ένδειξη μιας ευρύτερης μετατόπισης στην παγκόσμια αντίληψη για την Κίνα. Το ερώτημα είναι αν πρόκειται για μια παροδική μόδα των social media ή για σύμπτωμα βαθύτερης ανακατανομής της «ήπιας ισχύος» στον 21ο αιώνα. Προς το παρόν, το βραστό μήλο στο τσάι φαίνεται να συμβολίζει κάτι περισσότερο από μια απλή συνήθεια ευεξίας: μια στιγμή πολιτισμικής αντιστροφής, όπου η Δύση κοιτά, έστω και φευγαλέα, προς την Ανατολή με θαυμασμό αντί για καχυποψία.

Με πληροφορίες από το bbc.com