Η ιδέα ότι ένα χάπι ή μια κάψουλα ρετινόλης (βιταμίνη Α) μπορεί να σταματήσει ή να αντιστρέψει τη γήρανση είναι δελεαστική και έχει γίνει τεράστια τάση στο wellness και την αντιγήρανση. Αλλά η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και πιο σκληρή από τις διαφημίσεις με λείο δέρμα και λαμπερό πρόσωπο.

Η ρετινόλη, μία από τις πιο δραστικές μορφές της βιταμίνης Α, έχει αποκτήσει σχεδόν μυθικό status στον κόσμο της αντιγήρανσης. Θα τη βρείτε σε ορούς, σε κρέμες, σε διαφημίσεις που υπόσχονται λεία επιδερμίδα και «επαναφορά της νεότητας», αλλά και σε συμπληρώματα διατροφής που προωθούνται ως εσωτερική ενίσχυση ομορφιάς. Το αφήγημα είναι απλό και ελκυστικό: αν η ρετινόλη κάνει τόσο καλό στο δέρμα όταν εφαρμόζεται τοπικά, γιατί να μη λειτουργεί ακόμη καλύτερα όταν τη λαμβάνετε από μέσα προς τα έξω;

Η πραγματικότητα όμως δεν είναι τόσο ρομαντική. Η ρετινόλη πράγματι παίζει ουσιαστικό ρόλο στην υγεία του δέρματος, στη ρύθμιση της κυτταρικής ανανέωσης και σε βασικές βιολογικές λειτουργίες όπως η όραση και η άμυνα του οργανισμού. Ωστόσο, από αυτό το σημείο μέχρι την ιδέα ότι ένα συμπλήρωμα μπορεί να κρατήσει πραγματικά τον οργανισμό «νεότερο» σε κάθε επίπεδο, η απόσταση είναι μεγάλη. Και η επιστήμη, μέχρι σήμερα, δεν την έχει καλύψει.

 Τι είναι η ρετινόλη και πώς λειτουργεί
Η ρετινόλη ανήκει στην οικογένεια των ρετινοειδών, παραγώγων της βιταμίνης Α που παίζουν ρόλο στην όραση, το ανοσοποιητικό σύστημα και την υγεία του δέρματος. Στο δέρμα, τα ρετινοειδή μπορούν να επιταχύνουν την ανανέωση των κυττάρων, να ενισχύσουν την παραγωγή κολλαγόνου και να βελτιώσουν την όψη των λεπτών γραμμών και των ρυτίδων, όταν εφαρμόζονται τοπικά σε κρέμες ή ορούς -αυτό είναι τεκμηριωμένο σε κλινικές δοκιμές που δείχνουν βελτίωση των σημείων γήρανσης του δέρματος με ρετινόλη στο δέρμα. Στο πλαίσιο μελετών, η χρήση τοπικής ρετινόλης μείωσε εμφανώς τις λεπτές ρυτίδες και αύξησε βιομοριακούς δείκτες νεότητας, όπως γλυκοζαμινογλυκάνες και κολλαγόνο, σε ηλικιωμένα άτομα σε σύγκριση με placebo. Ωστόσο, αυτό είναι αποτέλεσμα εφαρμογής πάνω στο δέρμα, όχι από λήψη συμπληρώματος στο σύνολο του σώματος.

Τι δείχνουν οι έρευνες για συμπληρώματα ρετινόλης
Σε αντίθεση με τα προϊόντα περιποίησης, η λήψη ρετινόλης από το στόμα για αντιγήρανση δεν έχει μελετηθεί στην ίδια έκταση. Μια τυχαιοποιημένη δοκιμή έδειξε ότι η συνδυασμένη χρήση στοματικού συμπληρώματος βιταμίνης Α με τοπικά ρετινοειδή θεραπεία βελτίωσε το δέρμα σε άτομα άνω των 50 ετών σε σύγκριση με μόνο την τοπική θεραπεία. Αυτό δείχνει ότι η πρόσληψη βιταμίνης Α μπορεί να βοηθήσει λίγο την εικόνα του δέρματος όταν χρησιμοποιείται μαζί με αποδεδειγμένα ενεργές ουσίες, αλλά από μόνη της δεν υπάρχει καθαρή, μεγάλης κλίμακας απόδειξη ότι «κρατά τον οργανισμό νέον» ή ότι παρουσιάζει σημαντική αντιγήρανση σε άλλα επίπεδα του σώματος.

Μετα-αναλύσεις των κλινικών δεδομένων δείχνουν ότι οι υπάρχουσες μελέτες για over‑the‑counter ρετινόλη παρέχουν μόνο ασθενή στοιχεία για μια ήπια βελτίωση των λεπτών ρυτίδων του προσώπου και όχι για συνολικό αντιγηραντικό αποτέλεσμα. Η βιβλιογραφία καταλήγει επίσης ότι οι περισσότερες αντιγηραντικές ουσίες που διατίθενται ως συμπληρώματα δεν έχουν δυνατά στοιχεία ότι μπορούν να μεταβάλλουν τη γήρανση του οργανισμού στο σύνολο του, πέρα από τοπικά αποτελέσματα σε δέρμα ή μικρές ομάδες κυττάρων.

Συνολικά, η απόδειξη ότι ένα συμπλήρωμα ρετινόλης μπορεί να καθυστερήσει τη συστηματική γήρανση του σώματος είναι ελάχιστη έως μη πειστική και πολύ μικρότερη από την επιρροή που ασκεί η ίδια η ρετινόλη όταν εφαρμόζεται απευθείας στο δέρμα.

Όρια και κίνδυνοι: Η άλλη πλευρά του νομίσματος
Η βιολογική δράση της βιταμίνης Α δεν είναι χωρίς ρίσκο όταν λαμβάνεται από το στόμα σε υψηλές δόσεις:

• Η ρετινόλη και οι προερχόμενες μορφές της αποθηκεύονται στο ήπαρ και μπορούν να οδηγήσουν σε τοξικότητα αν ξεπεραστούν οι συνιστώμενες δόσεις
• Η χρόνια ή υπερβολική στοματική λήψη μπορεί να προκαλέσει ηπατική βλάβη, να επηρεάσει το μεταβολισμό οστών και να έχει άλλες δυσμενείς συνέπειες
• ​Πολλές μελέτες επισημαίνουν ότι το να παίρνει κανείς συμπληρώματα σύμφωνα με το διατροφικό πλαίσιο σε συνιστώμενες δόσεις και όχι σε υψηλές, είναι ασφαλέστερος τρόπος εξασφάλισης βιταμίνης Α. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει «μαγική δόση» που να μας κάνει νεότερους ή να επιβραδύνει την εσωτερική βιολογία της γήρανσης.

Τι σημαίνει πρακτικά για εσάς
Για το δέρμα: Τα ρετινοειδή -ειδικά η τοπική ρετινόλη ή τα συνταγογραφούμενα ρετινοειδή (π.χ. tretinoin) έχουν τεκμηριωμένη δράση στη βελτίωση ορατών σημείων γήρανσης, ρυτίδων και υφής του δέρματος.

Για ολόκληρο τον οργανισμό: Τα συμπληρώματα ρετινόλης δεν έχουν αποδείξει σημαντική επίδραση στο συνολικό βιολογικό γήρας. Δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία ότι κάνουν τον οργανισμό «πιο νεανικό» πέρα από αυτά που ήδη κάνει μια επαρκής διατροφή.

Κίνδυνοι υπερδοσολογίας: Η βιταμίνη Α σε συμπλήρωμα μπορεί να είναι επικίνδυνη σε υψηλές δόσεις και πρέπει να λαμβάνεται με επίβλεψη ειδικού, ειδικά αν υπάρχει η πιθανότητα εγκυμοσύνης, ηπατική δυσλειτουργία ή λήψη άλλων φαρμάκων.

Το να περιμένει, λοιπόν, κανείς ότι ένα συμπλήρωμα ρετινόλης θα σώσει τον οργανισμό από τη γήρανση στο σύνολό του είναι απλώς υπερβολικό και μη τεκμηριωμένο. Αυτό που πραγματικά φαίνεται να υποστηρίζεται από στοιχεία είναι η προστασία του δέρματος όταν χρησιμοποιείτε προϊόντα με αποδεδειγμένη δράση και η ενσωμάτωση υγιεινών συνηθειών (αντηλιακή προστασία, διατροφή, άσκηση) που πράγματι επηρεάζουν τη διαδικασία της γήρανσης περισσότερο από οποιοδήποτε μεμονωμένο συμπλήρωμα.

Πηγές
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17515510/
https://www.mdpi.com/2079-9284/10/5/144
https://jcadonline.com/efficacy-of-over-the-counter-vitamin-a/