Με διαφορά στο προσδόκιμο ζωής που φτάνει τα 5 έως 7 χρόνια σε σχέση με τους άνδρες, οι γυναίκες έχουν ένα εξελικτικό και βιολογικό πλεονέκτημα στη μακροζωία , ένα φαινόμενο που δεν είναι καθόλου τυχαίο.

Σε σχεδόν κάθε χώρα του κόσμου, οι γυναίκες ζουν περισσότερο από τους άνδρες, με μια διαφορά στο προσδόκιμο ζωής κυμαίνεται συνήθως από πέντε έως επτά χρόνια, ενώ σε ορισμένες χώρες είναι ακόμη μεγαλύτερη. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι κάτι νέο, αλλά συνεχίζει να απασχολεί τους επιστήμονες, αφού για δεκαετίες ερευνητές από πεδία όπως η βιολογία, η επιδημιολογία και η κοινωνική ψυχολογία προσπαθούν να καταλάβουν γιατί το γυναικείο σώμα και ο γυναικείος τρόπος ζωής φαίνεται να προσφέρουν ένα πλεονέκτημα στη μακροζωία.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει μία μόνο εξήγηση. Αντίθετα, η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής των γυναικών φαίνεται να είναι αποτέλεσμα ενός συνδυασμού βιολογικών, ορμονικών και κοινωνικών παραγόντων.

 Η προστατευτική δράση των ορμονών
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που μελετούν οι επιστήμονες είναι οι γυναικείες ορμόνες. Πριν από την εμμηνόπαυση, οι γυναίκες έχουν υψηλότερα επίπεδα οιστρογόνων που φαίνεται να παίζουν προστατευτικό ρόλο στο καρδιαγγειακό σύστημα. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα οιστρογόνα συμβάλλουν στη διατήρηση της ελαστικότητας των αγγείων και επηρεάζουν θετικά τα επίπεδα της χοληστερόλης. Συγκεκριμένα, αυξάνουν την HDL («καλή» χοληστερόλη) και βοηθούν στη μείωση της φλεγμονής στα αγγεία, επιδράσεις που καθυστερούν την ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης, μιας από τις βασικές αιτίες εμφραγμάτων και εγκεφαλικών επεισοδίων. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που οι γυναίκες εμφανίζουν καρδιαγγειακές παθήσεις κατά μέσο όρο περίπου δέκα χρόνια αργότερα από τους άνδρες. Δεδομένου ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η συχνότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως, η καθυστέρηση αυτή επηρεάζει σημαντικά το συνολικό προσδόκιμο ζωής.

Το γενετικό πλεονέκτημα των δύο Χ χρωμοσωμάτων
Η διαφορά στη μακροζωία μπορεί να ξεκινά ήδη από το επίπεδο του DNA. Οι γυναίκες διαθέτουν δύο X χρωμοσώματα, ενώ οι άνδρες έχουν ένα Χ και ένα Υ. Tο δεύτερο Χ χρωμόσωμα λειτουργεί σαν ένα είδος «εφεδρικού συστήματος» κι αν ένα γονίδιο στο πρώτο Χ παρουσιάζει μετάλλαξη ή δυσλειτουργία, το αντίστοιχο γονίδιο στο δεύτερο Χ μπορεί συχνά να αντισταθμίσει το πρόβλημα. Αντίθετα, οι άνδρες έχουν μόνο ένα Χ χρωμόσωμα. Αυτό σημαίνει ότι εάν ένα γονίδιο σε αυτό το χρωμόσωμα είναι ελαττωματικό, δεν υπάρχει δεύτερο αντίγραφο που να μπορεί να καλύψει τη λειτουργία του. Αυτή η γενετική διαφορά θεωρείται ότι αυξάνει την ευαλωτότητα των ανδρών σε ορισμένες ασθένειες και ενδέχεται να συμβάλλει στη μικρότερη διάρκεια ζωής.

Πιο δραστήριο ανοσοποιητικό σύστημα
Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει στις γυναίκες είναι η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες έχουν ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση σε λοιμώξεις, με ισχυρότερη αντίδραση σε πολλά εμβόλια και συχνά απομακρύνουν πιο αποτελεσματικά ορισμένους ιούς από τον οργανισμό τους. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι ορμονικοί παράγοντες αλλά και γονίδια που βρίσκονται στο Χ χρωμόσωμα παίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτή την αυξημένη ανοσολογική δραστηριότητα. Ωστόσο, αυτή η υπερδραστήρια άμυνα έχει και ένα τίμημα. Το ίδιο χαρακτηριστικό που βοηθά τις γυναίκες να αντιμετωπίζουν καλύτερα τις λοιμώξεις συνδέεται και με την υψηλότερη εμφάνιση αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή ο λύκος.

Οι διαφορές στη συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής
Η βιολογία δεν είναι ο μόνος παράγοντας που επηρεάζει τη διάρκεια ζωής - οι lifestyle επιλογές παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.
Μια μεγάλη παγκόσμια ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό BMJ Open εξέτασε δεδομένα από περισσότερες από 50 χώρες και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι άνδρες έχουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά θανάτων από ατυχήματα, βία και επικίνδυνες συμπεριφορές. Η μελέτη έδειξε ότι οι άνδρες είναι πιο πιθανό να εμπλακούν σε επικίνδυνη οδήγηση, υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και άλλες δραστηριότητες υψηλού κινδύνου, ενώ αντίθετα, οι γυναίκες τείνουν να υιοθετούν πιο προσεκτικές συμπεριφορές. Αυτή η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή σε καθημερινό επίπεδο, αλλά όταν εξετάζεται σε πληθυσμιακή κλίμακα επηρεάζει σημαντικά τη συνολική θνησιμότητα.

Η πρόληψη ως καθημερινή συνήθεια
Ένας ακόμη παράγοντας που φαίνεται να επηρεάζει τη μακροζωία είναι η στάση απέναντι στην υγεία. Σύμφωνα με στοιχεία, οι γυναίκες επισκέπτονται συχνότερα τον γιατρό για προληπτικούς ελέγχους και αναζητούν ιατρική βοήθεια νωρίτερα όταν εμφανίζονται συμπτώματα. Αυτό σημαίνει ότι πολλές ασθένειες διαγιγνώσκονται σε αρχικό στάδιο, όταν οι θεραπευτικές παρεμβάσεις είναι πιο αποτελεσματικές. Η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν να επηρεάσουν δραστικά την πορεία πολλών ασθενειών, από καρδιαγγειακά προβλήματα μέχρι ορισμένες μορφές καρκίνου. Έτσι, η συστηματική παρακολούθηση της υγείας λειτουργεί ως ένας ακόμη παράγοντας που ενισχύει τη μακροζωία των γυναικών.

Η δύναμη των κοινωνικών σχέσεων
Τέλος, οι κοινωνικές σχέσεις φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο στη διάρκεια ζωής. Πολλές έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες διατηρούν ισχυρότερα κοινωνικά δίκτυα και πιο στενές συναισθηματικές σχέσεις. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Psychology το 2023 έδειξε ότι ενώ οι κοινωνικές σχέσεις ωφελούν και τα δύο φύλα, οι γυναίκες επηρεάζονται πιο έντονα από τον τύπο του κοινωνικού τους δικτύου. Συγκεκριμένα, τα δίκτυα που βασίζονται σε φίλους συνδέονται στις γυναίκες με υψηλότερη ψυχολογική ευεξία και χαμηλότερη θνησιμότητα. Οι ερευνητές έχουν άλλωστε διαπιστώσει ότι η κοινωνική απομόνωση μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία συγκρίσιμες με γνωστούς παράγοντες κινδύνου όπως το κάπνισμα. Επειδή οι γυναίκες τείνουν να επενδύουν περισσότερο σε σχέσεις φιλίας και οικογενειακής υποστήριξης, επωφελούνται περισσότερο από αυτό το προστατευτικό κοινωνικό δίκτυο.

Το παράδοξο της γυναικείας υγείας
Παρά το γεγονός ότι οι γυναίκες ζουν περισσότερο, οι επιστήμονες έχουν παρατηρήσει ένα ενδιαφέρον φαινόμενο, όχι εξίσου αισιόδοξο: Oι γυναίκες συχνά περνούν περισσότερα χρόνια της ζωής τους με χρόνιες παθήσεις σε σχέση με τους άνδρες. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως Health-survival paradox και με απλά λόγια σημαίνει ότι οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να επιβιώσουν από πολλές ασθένειες, αλλά αυτό σημαίνει επίσης ότι ζουν περισσότερα χρόνια με χρόνιες καταστάσεις υγείας. Αυτό το παράδοξο δείχνει πόσο σύνθετη είναι η έννοια της μακροζωίας. Η διάρκεια ζωής δεν εξαρτάται μόνο από έναν παράγοντα αλλά από μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση βιολογίας, συμπεριφοράς και κοινωνικών συνθηκών.

Τελικά, φαίνεται πως οι γυναίκες ζουν περισσότερο επειδή έχουν… όλο το πακέτο: οι ορμόνες τους τις προστατεύουν, τα γονίδιά τους κάνουν μικρά «κόλπα», το ανοσοποιητικό τους είναι πιο δυνατό, παίρνουν διαφορετικές αποφάσεις στη ζωή και κρατάνε πιο ζωντανές τις σχέσεις τους. Όλα αυτά μαζί τους δίνουν ένα μικρό προβάδισμα –και, ας το παραδεχτούμε, φαίνεται πως ξέρουν να το εκμεταλλεύονται!

Πηγές
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20059401/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9016454/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38192771/
https://www.gendermedjournal.it/archivio/2012/articoli/21912/
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0047637423000246?via%3Dihub
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17324494/
https://www.bmj.com/content/392/bmj.s245#:~:text=England's%20new%20strategy%20for%20men's,real%20effect%20on%20men's%20health.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41524888/
https://integrishealth.org/resources/on-your-health/2019/june/why-dont-men-see-doctors#:~:text=This%20disturbing%20trend%20is%20backed,maintaining%20screening%20and%20preventive%20care.
https://www.yahoo.com/lifestyle/cdc-men-33-less-likely-210758022.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAJZIQ457CIV6ulIEy5LlYwyewNq7obxKJ3BxiWf5VtI3eLgONqJDmQ7UR-7ia0T_-0V-mybWwotLCqBzfCdUyPR69eIJs5fHdLkum0kitmkO3iTYCLB9l5m6f7sfTeuyDIf5zFcbJ-TqTWEEUxnos8ZoIKZAJZ9Vqh-3lgmuIal5
https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2023.1216032/full
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41524888/

ΤΖΟΥΛΙΑ ΤΑΣΩΝΗ
[email protected]