Μια νέα ελληνική έρευνα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ρίχνει φως σε ένα σπάνιο δέντρο των ελληνικών βουνών, ανοίγοντας νέες προοπτικές για την επιστήμη και την προστασία αυτού του φυσικού θησαυρού.

Υπάρχει ένα σπάνιο δέντρο που φυτρώνει στα ελληνικά βουνά και κρύβει μέσα του κάτι μοναδικό: ουσίες που χρησιμοποιούνται σε φάρμακα κατά του καρκίνου. Ο λόγος για τον ευρωπαϊκό ίταμο (Taxus baccata), ο οποίος μόλις απέκτησε τη δική του… «επιστημονική ταυτότητα», χάρη σε νέα έρευνα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Η ομάδα υπό τον καθηγητή Φίλιππο Α. Αραβανόπουλο μελέτησε τον ίταμο σε τρεις ορεινές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας –-Χολομώντας, Όλυμπος και Βούρινος-  εξετάζοντας την ποικιλία του γενετικού υλικού, τις φυσικές χημικές ουσίες που παράγει και τον τρόπο που αυτές επηρεάζονται από το περιβάλλον. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι οι ταξάνες, χημικές ενώσεις που βρίσκονται στα φύλλα του δέντρου, είναι βασικό συστατικό φαρμάκων όπως η γνωστή πακλιταξέλη (Taxol).

Πλούτος και διαφορές ανά περιοχή
Είναι η πρώτη φορά που ελληνικοί πληθυσμοί ίταμου αξιολογούνται με αυτή τη σύνθετη προσέγγιση. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών ως προς την ποσότητα των αντικαρκινικών ταξανών που παράγουν, καθώς και αξιοσημείωτες εποχικές μεταβολές στις συγκεντρώσεις τους. Από όλες τις ταξάνες που μελετήθηκαν, η ένωση 10-δεακετυλοβακατίνη III -μια σημαντική πρόδρομη ένωση για την ημι-συνθετική παραγωγή της πακλιταξέλης- βρέθηκε να είναι η πιο άφθονη ταξάνη στις βελόνες των δέντρων, με τα υψηλότερα επίπεδα να καταγράφονται στον πληθυσμό του Ολύμπου.
Παράλληλα, η ανάλυση του DNA αποκάλυψε ότι τα δέντρα έχουν μηχανισμούς προσαρμογής στο περιβάλλον, κάτι που τους επιτρέπει να επιβιώνουν ακόμα και σε συνθήκες κλιματικής αλλαγής.

Το μέλλον της έρευνας περνά από τον ίταμο
Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη δυνατότητα ανάπτυξης προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης που θα βασίζονται στον εντοπισμό και τον κλωνικό πολλαπλασιασμό δέντρων με υψηλή παραγωγή ταξανών, διατηρώντας παράλληλα τη γενετική ποικιλότητα των πληθυσμών. Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι πληθυσμοί του ίταμου είναι σπάνιοι και χρειάζονται άμεση προστασία, καθώς σε πολλές περιοχές υπάρχουν λιγότερα από 50 δέντρα. Η πρόταση τους περιλαμβάνει την επέκταση των προστατευόμενων περιοχών που περιλαμβάνουν τα μικρά δάση ίταμου, τη δημιουργία μονάδων προστασίας γενετικών πόρων, την παρακολούθηση της γενετικής ποικιλότητας, την απαγόρευση υλοτομίας, τη ρύθμιση της βόσκησης και την ανάπτυξη προγραμμάτων διατήρησης γενετικών πόρων εκτός του φυσικού περιβάλλοντος, χρησιμοποιώντας υλικό από πολλαπλούς πληθυσμούς ώστε να διασφαλιστεί η προστασία αυτού του πολύτιμου φυσικού πόρου.

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο διεθνές περιοδικό PLOS One, δείχνει ότι η ελληνική φύση κρύβει μικρούς θησαυρούς με μεγάλη αξία και ότι η προστασία τους είναι ταυτόχρονα ζήτημα επιστημονικό και αισθητικής απόλαυσης για όσους αγαπούν τα ελληνικά βουνά.

Διαβάστε ολόκληρη την έρευνα στο έγκριτο διεθνές επιστημονικό περιοδικό PLOS One

Υλοποιήθηκε στο Εργαστήριο Δασικής Γενετικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και χρηματοδοτήθηκε από εθνικούς πόρους (Πρόγραμμα ΕΣΠΑ), συμμετείχαν, επίσης, ο ΕΛΓΟ-Δήμητρα και το ιταλικό ερευνητικό ινστιτούτο Fondazione Edmund Mach.