Νέα διεθνής μελέτη κατατάσσει 55 χώρες ανάλογα με την προσπάθεια περιορισμού του vaping και η Ελλάδα βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο, με μέτρια ρύθμιση και αυξανόμενη χρήση προϊόντων θέρμανσης καπνού όπως το IQOS.

Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα (vaping) είναι συσκευές που θερμαίνουν υγρό, συνήθως με νικοτίνη, αρωματικές ουσίες και διαλύτες, και παράγουν αερόλυμα που εισπνέεται. Σε αντίθεση με το συμβατικό τσιγάρο, δεν υπάρχει καύση καπνού, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αβλαβές. Η βασική διαφορά είναι ότι στο vaping αποφεύγονται ορισμένες από τις χιλιάδες τοξικές ουσίες που προκύπτουν από την καύση του καπνού, κάτι που έχει οδηγήσει πολλούς να το θεωρούν «λιγότερο κακό». Πράγματι, σε επίπεδο συγκριτικού κινδύνου, εκτιμάται ότι είναι λιγότερο επιβαρυντικό από το παραδοσιακό κάπνισμα, όμως το «λιγότερο κακό» δεν σημαίνει ασφαλές.

 Ωφελεί τελικά σε σχέση με το τσιγάρο;
Η απάντηση δεν είναι άσπρο-μαύρο. Για έναν καπνιστή που δεν μπορεί να διακόψει, η μετάβαση στο vaping ενδέχεται να μειώσει την έκθεση σε ορισμένες βλαβερές ουσίες. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι διπλό: αφενός πολλοί χρήστες δεν εγκαταλείπουν πλήρως το τσιγάρο (διπλή χρήση), αφετέρου δημιουργείται νέα εξάρτηση από τη νικοτίνη, συχνά σε νεότερες ηλικίες που δεν θα κάπνιζαν διαφορετικά. Με άλλα λόγια, ως εργαλείο διακοπής μπορεί να έχει θέση σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις, αλλά ως καταναλωτικό προϊόν μαζικής χρήσης δημιουργεί νέο κύμα εξάρτησης.

Πού βλάπτει το vaping
Τα επιστημονικά δεδομένα αυξάνονται, ωστόσο δεν έχουμε ακόμη πλήρη εικόνα για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι σαφής: τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν είναι ακίνδυνα. Τα μέχρι τώρα στοιχεία δείχνουν ότι:

• Παράγονται τοξικές και δυνητικά καρκινογόνες ουσίες
• Υπάρχει επιβάρυνση του αναπνευστικού συστήματος
• Αυξάνεται ο κίνδυνος καρδιοαγγειακών προβλημάτων
• Η νικοτίνη επηρεάζει τον εγκέφαλο, ειδικά σε νεαρές ηλικίες

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι πρόκειται για μια σχετικά νέα συνήθεια. Άρα, οι πραγματικές επιπτώσεις σε βάθος δεκαετιών δεν έχουν ακόμη καταγραφεί.

Τα παγκόσμια δεδομένα: Ποιοι περιορίζουν το vaping
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, μια νέα διεθνής μελέτη από την Compare the Market χαρτογραφεί το πώς αντιδρούν οι χώρες. Ο δείκτης “Vaping Reduction Index” αξιολόγησε 55 χώρες με βάση τη χρήση, το ενδιαφέρον διακοπής, τη νομοθεσία και τη φορολογία. Η εικόνα είναι ξεκάθαρη: όπου υπάρχει αυστηρή πολιτική, υπάρχει και καλύτερος έλεγχος.

Η Αυστραλία αναδεικνύεται παγκόσμιος «σκληρός παίκτης» με σκορ 7,50/10. Η πρόσβαση σε προϊόντα vaping γίνεται μόνο με ιατρική συνταγή, ενώ ισχύουν αυστηρές απαγορεύσεις και ποινές. Δεν πρόκειται για ημίμετρα, αλλά για πλήρη στρατηγική δημόσιας υγείας.

Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται η Πορτογαλία, η Ινδία και το Βιετνάμ, που καταλαμβάνουν τη δεύτερη θέση με υψηλή βαθμολογία και χαμηλή χρήση. Ακολουθούν χώρες όπως το Μεξικό και το Μπαγκλαντές, που έχουν επενδύσει σε αυστηρές απαγορεύσεις.

Στον αντίποδα, η Γαλλία βρίσκεται στην τελευταία θέση με σκορ μόλις 1,85, κυρίως λόγω υψηλής χρήσης και ανύπαρκτης φορολογίας. Χαμηλές επιδόσεις καταγράφουν επίσης η Ιρλανδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η διάδοση του vaping παραμένει υψηλή και η ρύθμιση χαλαρή.

Η θέση της Ελλάδας: Κάτω από τον μέσο όρο
Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 36η θέση με σκορ 4,08/10. Η εικόνα είναι μέτρια προς χαμηλή και δείχνει ξεκάθαρα ότι υπάρχει κενό πολιτικής. Η εξάπλωση του vaping εκτιμάται στο 2%, ποσοστό που δεν είναι εκρηκτικό αλλά ούτε αμελητέο. Εκεί που εντοπίζεται το πρόβλημα, όμως, είναι στη ρύθμιση: η αυστηρότητα των κανονισμών βαθμολογείται μόλις με 4/16, ενώ η φορολογία παραμένει χαμηλή, κάτι που μεταφράζεται σε ένα περιβάλλον όπου η χρήση δεν αποθαρρύνεται ουσιαστικά. Παράλληλα, η ελληνική ιδιαιτερότητα είναι άλλη: οι συσκευές θέρμανσης καπνού, όπως το IQOS, έχουν μεγάλη διείσδυση και ουσιαστικά επανακαθορίζουν την κατανάλωση νικοτίνης στη χώρα. Αυτό θολώνει την εικόνα και κάνει ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη συνολικής ρύθμισης, όχι αποσπασματικής.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Η διεθνής εμπειρία δείχνει κάτι απλό αλλά άβολο: οι χώρες που παίρνουν σκληρά μέτρα περιορίζουν τη χρήση. Οι υπόλοιπες απλώς παρακολουθούν την εξάπλωση. Η Ελλάδα αυτή τη στιγμή βρίσκεται κάπου στη μέση, χωρίς ξεκάθαρη στρατηγική. Ούτε απαγορεύει, ούτε αποθαρρύνει ουσιαστικά Kαι αυτό συνήθως οδηγεί σε ένα αποτέλεσμα: η αγορά προηγείται της πολιτικής.

Το ερώτημα δεν είναι αν το vaping είναι καλύτερο από το τσιγάρο. Το ερώτημα είναι αν θέλουμε μια νέα γενιά εξαρτημένη από τη νικοτίνη, απλώς με διαφορετική μορφή.

Πηγές
https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/ajpheart.00272.2025
https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/health-effects.html