Η επιλογή ψαριών και θαλασσινών έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι μια απλή διατροφική προτίμηση. Στην πραγματικότητα, κάθε αγορά επηρεάζει άμεσα την κατάσταση των ιχθυαποθεμάτων, την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τη βιωσιμότητα της αλιείας, γι' αυτό ένας οδηγός σίγουρα μας είναι χρήσιμος.

Τα ψάρια και τα θαλασσινά αποτελούν βασικό κομμάτι της διατροφής, με σημαντική θρεπτική αξία: υψηλής ποιότητας πρωτεΐνη, ω-3 λιπαρά οξέα, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία που συμβάλλουν στην καλή λειτουργία του οργανισμού. Ταυτόχρονα, όμως, η αυξανόμενη ζήτηση και η εντατική αλιεία έχουν πιέσει σημαντικά τους θαλάσσιους πληθυσμούς, επηρεάζοντας την ισορροπία των οικοσυστημάτων. Γι’ αυτό και η επιλογή ψαριών δεν αφορά μόνο τη διατροφή μας, αλλά και το περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Το τι καταναλώνουμε, σε ποια εποχή και από ποια πηγή, μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια υπεύθυνη και σε μια επιβαρυντική πρακτική για τις θάλασσες. Με πιο ενημερωμένες επιλογές, μπορούμε να προστατεύσουμε τα είδη που κινδυνεύουν, να στηρίξουμε τη βιώσιμη αλιεία και ταυτόχρονα να ωφελήσουμε τη δική μας υγεία.

Οδηγός για πιο υπεύθυνες επιλογές στη θάλασσα
Σε αυτό το πλαίσιο, το WWF Ελλάς παρουσιάζει τον ανανεωμένο Οδηγό Υπεύθυνης Κατανάλωσης Ψαρικών «FishGuide», ένα πρακτικό εργαλείο που βοηθά τους καταναλωτές να κάνουν πιο συνειδητές και βιώσιμες επιλογές. Ο οδηγός συγκεντρώνει επιστημονικά τεκμηριωμένη πληροφορία και τη μετατρέπει σε απλή, καθημερινή καθοδήγηση για το τι σημαίνει πραγματικά «σωστή επιλογή» στη θάλασσα και στο πιάτο.

Ο νέος FishGuide είναι διαθέσιμος δωρεάν online και περιλαμβάνει περισσότερα από 100 είδη ψαριών και θαλασσινών που συναντώνται στην αγορά, καθώς και λιγότερο γνωστά είδη με αξιόλογη διατροφική αξία. Τα είδη ταξινομούνται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες -μεσογειακά, ξενικά, υδατοκαλλιέργειας και εισαγόμενα- ώστε να μπορείτε να τα αξιολογείτε πιο εύκολα και να κατανοείτε τι επιλέγετε κάθε φορά.

Ο οδηγός δίνει έμφαση στην εποχικότητα, στα ελάχιστα επιτρεπόμενα μεγέθη και στη βιολογία των ειδών, βοηθώντας στην αποφυγή υπεραλίευσης και στην προστασία της αναπαραγωγής των πληθυσμών. Παράλληλα, περιλαμβάνει πληροφορίες για τη διατροφική αξία των ψαριών, αλλά και για λιγότερο γνωστά είδη που μπορούν να αποτελέσουν πιο βιώσιμες επιλογές στην καθημερινή διατροφή.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στα ξενικά είδη, τα οποία εμφανίζονται όλο και συχνότερα στις ελληνικές θάλασσες λόγω της κλιματικής αλλαγής και των ανθρώπινων παρεμβάσεων. Ο οδηγός ενημερώνει για τον ρόλο τους στο οικοσύστημα και ξεχωρίζει ποια δεν ενδείκνυνται για κατανάλωση και ποια μπορούν να αξιοποιηθούν διατροφικά, συμβάλλοντας παράλληλα στη διαχείριση ενός αυξανόμενου περιβαλλοντικού ζητήματος.

Με αυτόν τον τρόπο, το FishGuide λειτουργεί ως ένα εργαλείο που ενώνει τη διατροφή με την περιβαλλοντική ευθύνη, δίνοντας στον καταναλωτή τη δυνατότητα να κάνει πιο ενημερωμένες επιλογές στην καθημερινότητά του.

Ενδεικτικά σας αναφέρουμε πληροφορίες για μερικά ψάρια της κάθε ενότητας.
 

• Γλώσσα (Solea solea): Η γλώσσα συναντάται στον Ατλαντικό Ωκεανό, τη Θάλασσα του Μαρμαρά και τη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Είναι μοναχικό είδος, ζει στον βυθό και δραστηριοποιείται κυρίως τη νύχτα, ενώ την ημέρα παραμένει θαμμένη στην άμμο. Συναντάται σε βάθη από 10 έως 50μ. Τρέφεται με μικρά ψαράκια, σκουλήκια, μαλακόστρακα και μικροοργανισμούς. Το μέγεθος πρώτης γεννητικής ωρίμασης είναι τα 19,9 εκ. Μπορεί να φτάσει σε μέγιστο βάρος τα 3 κιλά, μήκος τα 70 εκ. (σταθερό σωματικό μήκος) και ηλικία τα 26 έτη! Η περίοδος αναπαραγωγής είναι από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο. Αλιεύεται κυρίως με τη μηχανότρατα. Πρόκειται για ένα από τα πλέον δημοφιλή ψάρια με υψηλή εμπορική αξία. Οι αρχαίοι Έλληνες την αποκαλούσαν βούγλωσσο, καθώς την παρομοίαζαν λόγω σχήματος και χρωματισμού με γλώσσα βοδιού. Η περίοδος αναπαραγωγής είναι από Ιανουάριο έως Απρίλιο και προτείνεται η κατανάλωση σε μεγέθη μεγαλύτερα από 20 εκ. (ολικό μήκος). Σημειώστε ότι κατά την περίοδο αναπαραγωγής ενός είδους, είναι προτιμότερο να αποφεύγεται η κατανάλωσή του, ώστε να διευκολύνεται η ανανέωση των πληθυσμών και η προστασία των ιχθυαποθεμάτων.
• Γαύρος (Engraulis encrasicolus): Ο γαύρος συναντάται στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα καθώς και τον Ατλαντικό Ωκεανό, σε βάθη έως 400 μ. Σχηματίζει μεγάλα κοπάδια και πλησιάζει τις ακτές τους θερμούς μήνες για αναπαραγωγή, η οποία είναι από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο. Το καλοκαίρι κινείται κοντά στην επιφάνεια, ενώ τον χειμώνα μετακινείται βαθύτερα και νοτιότερα. Τρέφεται με πλαγκτόν και αποτελεί σημαντική τροφή για πολλά ​​είδη. Μαζί με τη σαρδέλα είναι τα δύο πιο εμπορικά είδη στην Ελλάδα, τα οποία αλιεύονται σε μεγάλες ποσότητες κυρίως με γρι-γρι. Τον γαύρο θα τον συναντήσετε και ως αντζούγια (λατινογενής προέλευση) ή χαψί (τουρκικής προέλευσης). Φτάνει τα 20 εκ. και ζει έως 3 χρόνια. Προτείνεται η κατανάλωση σε μεγέθη μεγαλύτερα από 9 εκ., ενώ η περίοδος αναπαραγωγής του είναι από Μάιο έως Σεπτέμβριο. 

• Μπλε Καβούρι (Callinectes sapidus): Αναγνωρίζεται από το πράσινο-λαδί χρώμα στο κέλυφος. Έχει εντονο κυανό χρώμα στις δαγκάνες και στα πόδια με κόκκινα και πορτοκαλί σημάδια. Το μπλε καβούρι, ήρθε από τον Ατλαντικό το 1949 και από τότε έχει εγκατασταθεί και στη Μεσόγειο. Με εντυπωσιακό μπλε χρώμα και πλάτος κεφαλοθώρακα που μπορεί να φτάσει τα 22,7 εκ., το καβούρι αυτό δεν περνά απαρατήρητο. Ζει έως και 3 χρόνια και συναντάται από τα ρηχά μέχρι τα 100 μέτρα βάθος, σε αμμώδεις και λασπώδεις βυθούς. Είναι παμφάγο και στο μενού του περιλαμβάνονται από μαλάκια μέχρι μικρά ψαράκια και φύκη. Η αναπαραγωγή του λαμβάνει χώρα από Ιούλιο μέχρι Σεπτέμβριο, ενώ οι ψαράδες το πιάνουν κυρίως με δίχτυα και παγίδες. Δεν υπάρχει ελάχιστο επιτρεπόμενο μέγεθος και προτείνεται η ελεύθερη κατανάλωση.
• Σουπιοκαλάμαρο (Sepioteuthis lessoniana): Έχει έντονες ιριδίζουσες αποχρώσεις σε όλο το σώμα και μια λευκή γραμμή κατά μήκος της ράχης με πολυάριθμες κάθετες λευκές λωρίδες πλευρικά. Το σουπιοκαλάμαρο είναι το πρώτο ξενικό είδος καλαμαριού που καταγράφηκε στη Μεσόγειο, με την πρώτη εμφάνισή του να εντοπίζεται το 2002, προερχόμενο από την Ερυθρά Θάλασσα. Εντοπίζεται σε βάθη έως 100 μέτρα και προτιμά περιοχές με συστάδες φυκιών, όπου βρίσκει καταφύγιο και τροφή. Πρόκειται για σαρκοφάγο είδος που τρέφεται κυρίως με γαρίδες, μικρά ψάρια και καβούρια. Το μέγιστο μήκος που μπορεί να φτάσει είναι τα 40,1 εκατοστά (μήκος μανδύα), ενώ ο κύκλος ζωής του περιορίζεται περίπου στο 1 έτος. Η αναπαραγωγή του διαρκεί όλο το έτος, γεγονός που ενισχύει τη γρήγορη εξάπλωσή του. Η αλιεία του γίνεται κυρίως με μηχανότρατες. Δεν υπάρχει ελάχιστο επιτρεπόμενο μέγεθος και προτείνεται η ελεύθερη κατανάλωση.

• Λαβράκι (Dicentrarchus labrax): Το λαβράκι, εκτός από ψάρι ελεύθερης αλιείας, είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά είδη της μεσογειακής ιχθυοκαλλιέργειας. Στην ελεύθερη αλιεία είναι από τα πιο σημαντικά αλιεύματα! Η ανάπτυξη της ιχθυοκαλλιέργειας λαβρακιού, όπως και της τσιπούρας στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε τη δεκαετία του 1980. Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΛΟΠΥ (Ετήσια Έκθεση Υδατοκαλλιέργειας 2024), η παραγωγή λαβρακιού για το έτος 2023 ανέρχεται στους 55.300 τόνους, που αντιστοιχεί στο 42% της παραγωγής ψαριών μεσογειακής ιχθυοκαλλιέργειας στην Ελλάδα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι η βιολογική ιχθυοκαλλιέργεια στην Ελλάδα αντιπροσωπεύει ένα εξαιρετικά μικρό ποσοστό της παραγωγής μεσογειακών ψαριών. Σύμφωνα με στοιχεία για το 2023, η παραγωγή βιολογικής τσιπούρας και λαβρακιού ανήλθε συνολικά στους 735 τόνους, αντιπροσωπεύοντας μόλις το 0,6% της συνολικής παραγωγής αυτών των δύο ειδών. Συνιστάται η προτίμηση πιστοποιημένων προϊόντων χαμηλού περιβαλλοντικού ρίσκου, με πρότυπο πιστοποίησης ASC ή βιολογικής ιχθυοκαλλιέργειας για πιο υπεύθυνη κατανάλωση. Έτσι, οι καταναλωτές μπορούν να απολαμβάνουν το ψάρι αυτό με μεγαλύτερη περιβαλλοντική ευαισθησία και σιγουριά για την προέλευσή του.
• Τσιπούρα (Sparus aurata): Αναγνωρίζεται από τη χρυσή γραμμή ανάμεσα στους οφθαλμούς. Επίσης, έχει μεγάλο μαύρο σημάδι στην αρχή της πλευρικής γραμμής. Η τσιπούρα ζει σε αμμώδεις ή φυκώδεις βυθούς και αγαπά τις λιμνοθάλασσες και τα υφάλμυρα νερά, ιδιαίτερα την περίοδο της αναπαραγωγής. Εκτός από ψάρι ελεύθερης αλιείας (βλ. κατηγορία: Μεσογειακά Ελεύθερης Αλιείας), είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά είδη της μεσογειακής ιχθυοκαλλιέργειας. Η ανάπτυξη της ιχθυοκαλλιέργειας τσιπούρας στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε τη δεκαετία του 1980. Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΛΟΠΥ (Ετήσια Έκθεση Υδατοκαλλιέργειας 2024), η παραγωγή τσιπούρας για το έτος 2023 ανέρχεται στους 66.000 τόνους που αντιστοιχεί στο 50% της παραγωγής ψαριών μεσογειακής ιχθυοκαλλιέργειας στην Ελλάδα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι η βιολογική ιχθυοκαλλιέργεια στην Ελλάδα αντιπροσωπεύει ένα εξαιρετικά μικρό ποσοστό της παραγωγής μεσογειακών ψαριών. Σύμφωνα με στοιχεία για το 2023, η παραγωγή βιολογικής τσιπούρας και λαβρακιού ανήλθε συνολικά στους 735 τόνους, αντιπροσωπεύοντας μόλις το 0,6% της συνολικής παραγωγής αυτών των δύο ειδών. Συνιστάται η προτίμηση πιστοποιημένων προϊόντων χαμηλού περιβαλλοντικού ρίσκου, με πρότυπο πιστοποίησης ASC ή βιολογικής ιχθυοκαλλιέργειας για πιο υπεύθυνη κατανάλωση. Έτσι, οι καταναλωτές μπορούν να απολαμβάνουν το ψάρι αυτό με μεγαλύτερη περιβαλλοντική ευαισθησία και σιγουριά για την προέλευσή του.

• Κιτρινόπτερος τόνος (Thunnus albacares): Ο κιτρινόπτερος τόνος είναι από τα πιο εμπορικά πολύτιμα ψάρια και ζει σε τροπικά και θερμά νερά των τριών μεγάλων ωκεανών. Είναι ένας ισχυρός θηρευτής, με μέγιστο μήκος 2,39 μ., βάρος 200 κιλά και διάρκεια ζωής έως 9 έτη. Εξαιρετικός κολυμβητής, μπορεί να διατηρεί τη θερμοκρασία του σώματός του πάνω από τη θερμοκρασία του νερού, γεγονός που τον καθιστά έναν από τους ταχύτερους κυνηγούς του ωκεανού. Τα παγκόσμια αποθέματα είναι είτε πλήρως εκμεταλλευόμενα είτε σε κρίσιμο σημείο υπεραλίευσης. Αλιευτικές Μέθοδοι που συνδέονται με την αλίευση του τόνου είναι η αραδοσιακή πετονιά (η πιο βιώσιμη μέθοδος, με σχεδόν μηδενική παρεμπίπτουσα αλιεία), το γρι-γρι με συσκευές συγκέντρωσης ιχθύων (FADs) που παγιδεύει όχι μόνο τόνους, αλλά και νεαρούς τόνους, καρχαρίες & σαλάχια και τα παραγάδια που έχουν υψηλή παρεμπίπτουσα αλιεία θαλασσοπουλιών (π.χ. άλμπατρος), θαλάσσιων χελωνών και καρχαριών. Ο τόνος, ως κορυφαίος θηρευτής, είναι κρίσιμος για το οικοσύστημα. Η μείωση του πληθυσμού του διαταράσσει την ισορροπία της τροφικής πυραμίδας. Επιπλέον, πρέπει να αναφερθεί πως οι τόνοι γενικά περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων, οπότε η κατανάλωσή τους, όσο είναι εφικτό, να είναι περιορισμένη. Η υπεύθυνη επιλογή του τόνου που καταναλώνουμε μπορεί να κάνει τη διαφορά. Προτιμήστε προϊόντα με πιστοποίηση χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος, όπως MSC ή άλλες εγκεκριμένες σημάνσεις.
• Kοκκινόψαρο (Sebastes marinus norvegicus): Το κοκκινόψαρο ζει στο βόρειο Ατλαντικό, από τη Γροιλανδία και την Ισλανδία έως τη Νορβηγία και τον Καναδά. Είναι βαθύβιο και συναντάται σε βάθη 100 – 1.000 μ.. Διαβιεί σε αμμώδεις και λασπώδεις βυθούς. Τρέφεται με καρκινοειδή και ιχθύες (π.χ. ρέγκες). Το κοκκινόψαρο μπορεί να φτάσει σε μέγιστο βάρος τα 15 κιλά, μήκος τα 100 εκ. (ολικό μήκος) και ηλικία τα 60 έτη. Έχει αξιολογηθεί για τον Ατλαντικό Ωκεανό. Οι πληθυσμοί του διαφέρουν ανά περιοχή. Η μέθοδος αλιείας έχει παρεμπίπτοντα αλιεύματα και επηρεάζει ευαίσθητα οικοσυστήματα όπως τα κοράλλια. Η διαχείριση της αλιείας είναι μερικώς αποτελεσματική, με περιορισμένη προστασία των αποθεμάτων. Προτιμήστε προϊόντα με πιστοποίηση χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος, όπως MSC ή άλλες εγκεκριμένες σημάνσεις.

Διαβάστε περισσότερα για όλα τα είδη και όλα τα ψάρια και θαλασσινά εδώ.