Ο καφές για πολλούς είναι το πρώτο πράγμα που μπαίνει στον οργανισμό τους κάθε πρωί. Κι όμως, αυτή την εποχή, το ίδιο ακριβώς ρόφημα μπορεί να μην έχει την ίδια επίδραση στο σώμα σας.

Την άνοιξη, πολλές καθημερινές συνήθειες που μέχρι πριν από λίγο καιρό έμοιαζαν να λειτουργούν σχεδόν αυτόματα, χωρίς να σας επηρεάζουν ιδιαίτερα, αρχίζουν ξαφνικά να αποκτούν διαφορετική επίδραση στο σώμα και στην ενέργειά σας. Ο ύπνος γίνεται λίγο πιο ελαφρύς, η ενέργεια ανεβοκατεβαίνει πιο εύκολα μέσα στη μέρα και ο οργανισμός δείχνει να αντιδρά πιο έντονα ακόμη και σε πράγματα που μέχρι πριν από λίγο καιρό θεωρούσατε απολύτως «ουδέτερα». Κι όσο κι αν δεν το περιμένατε, ο πρωινός καφές είναι ένα από αυτά.

Αρκετοί παρατηρούν ότι το αγαπημένο τους φλιτζάνι τούς προκαλεί μεγαλύτερη νευρικότητα, μια περίεργη εσωτερική ένταση ή ακόμη και πιο απότομη κόπωση λίγες ώρες αργότερα. Και παρότι συχνά θεωρούν ότι φταίει ο ίδιος ο καφές, στην πραγματικότητα μπορεί να συμβαίνει κάτι πιο σύνθετο: να έχει αλλάξει ο τρόπος που το σώμα ανταποκρίνεται σε αυτόν.

 Η πρωινή κορτιζόλη και ο «αυτόματος διακόπτης» του οργανισμού
Το σώμα δεν ξυπνά απλώς όταν ανοίγετε τα μάτια σας -υπάρχει ένας ολόκληρος βιολογικός μηχανισμός που ρυθμίζει την εγρήγορση, με βασικό πρωταγωνιστή την κορτιζόλη. Τα επίπεδά της είναι φυσικά υψηλότερα τις πρωινές ώρες, βοηθώντας τον οργανισμό να ενεργοποιηθεί χωρίς εξωτερικά ερεθίσματα. Ο καφές, λοιπόν, όταν καταναλώνεται πάνω σε αυτό το φυσικό peak, δεν λειτουργεί πάντα όπως αναμένεται. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να ενισχύσει την ένταση, να αυξήσει την νευρικότητα ή να δημιουργήσει μια πιο απότομη ενεργειακή άνοδο και πτώση μέσα στην ημέρα.

Γιατί ο Μάιος αλλάζει τα δεδομένα
Η άνοιξη δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεση. Επηρεάζει τον κιρκάδιο ρυθμό, δηλαδή το εσωτερικό «ρολόι» του οργανισμού που ρυθμίζει ύπνο, ορμόνες και ενέργεια. Το μεγαλύτερο φως της ημέρας, η αυξημένη δραστηριότητα και οι αλλαγές στον ύπνο δημιουργούν μια γενική μετατόπιση στη φυσιολογία. Σε αυτό το πλαίσιο, αρκετοί παρατηρούν ότι η καφεΐνη γίνεται πιο «αισθητή». Όχι επειδή αλλάζει ο καφές, αλλά επειδή αλλάζει το υπόβαθρο στο οποίο δρα. Το νευρικό σύστημα βρίσκεται ήδη σε μια πιο ενεργοποιημένη κατάσταση και η καφεΐνη προστίθεται πάνω σε αυτή την εγρήγορση.

Τι δείχνει η επιστημονική βιβλιογραφία για την καφεΐνη και το άγχος
Η καφεΐνη έχει μελετηθεί εκτενώς ως προς την επίδρασή της στο άγχος και στη φυσιολογία του στρες. Σε υψηλότερες δόσεις ή σε ευαίσθητα άτομα, μπορεί να ενισχύσει συμπτώματα όπως ταχυκαρδία ή ανησυχία. Μια ανασκόπηση στο επιστημονικό περιοδικό Journal of the Oklahoma State Medical Association καταλήγει ότι η καφεΐνη μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα άγχους, ιδιαίτερα όταν καταναλώνεται σε άτομα με ήδη αυξημένη ευαισθησία στο στρες ή σε περιόδους έντονης φυσιολογικής επιβάρυνσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι η καφεΐνη μας κάνει συνολικά κακό, αλλά ότι η επίδρασή της δεν είναι σταθερή για όλους και δεν είναι ανεξάρτητη από το πλαίσιο στο οποίο καταναλώνεται.

Καφές και κιρκάδιος ρυθμός: Το θέμα του timing
Ένα δεύτερο σημαντικό σημείο αφορά το πότε καταναλώνεται ο καφές. Έρευνες δείχνουν ότι η καφεΐνη μπορεί να επηρεάσει τον κιρκάδιο ρυθμό και να καθυστερήσει τη φυσιολογική έκκριση μελατονίνης, ιδιαίτερα όταν λαμβάνεται νωρίς ή αργά μέσα στην ημέρα. Μελέτη στο Sleep Medicine Reviews έδειξε ότι η καφεΐνη, ακόμη και αρκετές ώρες πριν τον ύπνο, μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα και τη διάρκειά του. Αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον την άνοιξη, όπου ο ύπνος συχνά μεταβάλλεται ήδη λόγω αυξημένου φωτός και αλλαγών στο καθημερινό πρόγραμμα.

Άδειο στομάχι και πρώτος καφέ της ημέρας
Η συνήθεια του καφέ με άδειο στομάχι δεν είναι απαραίτητα προβληματική για όλους, αλλά μπορεί να επηρεάσει διαφορετικά τον καθένα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η καφεΐνη φαίνεται να εντείνει την έκκριση οξέος στο στομάχι ή να επιταχύνει την απορρόφησή της, οδηγώντας σε πιο έντονη αίσθηση διέγερσης. Όταν αυτό συνδυάζεται με ήδη αυξημένη πρωινή κορτιζόλη και έναν οργανισμό που προσαρμόζεται στις ανοιξιάτικες αλλαγές, η εμπειρία του ίδιου καφέ μπορεί να είναι αισθητά διαφορετική σε σχέση με άλλες εποχές του χρόνου.

Δεν είναι θέμα αποφυγής, αλλά ρύθμισης
Το βασικό σημείο, ωστόσο, δεν είναι η δαιμονοποίηση του καφέ. Ο καφές παραμένει ένα από τα πιο μελετημένα ροφήματα, με πιθανές θετικές επιδράσεις στον μεταβολισμό και στη γνωστική λειτουργία. Το ζητούμενο είναι περισσότερο η χρονική στιγμή και το πλαίσιο κατανάλωσης. Σε περιόδους όπως ο Μάιος, όπου το σώμα βρίσκεται ήδη σε μια φάση φυσιολογικής προσαρμογής, μικρές αλλαγές στον χρόνο κατανάλωσης -για παράδειγμα μετά από ένα ελαφρύ γεύμα αντί για εντελώς άδειο στομάχι- μπορεί να κάνουν τη διαφορά στην αίσθηση της ημέρας.

Πηγές
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15732884/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36870101/