Για πολλούς το πρώτο ξυπνητήρι δεν σημαίνει «σηκώνομαι», αλλά «υπάρχει περιθώριο για άλλα πέντε λεπτά». Αυτά τα λίγα λεπτά άραγε μας ξεκουράζουν πραγματικά ή τελικά κάνουν πιο δύσκολη τη μετάβαση από τον ύπνο στην εγρήγορση;

Όσον αφορά το πρωινό ξύπνημα, υπάρχουν πολλές κατηγορίες ανθρώπων, ωστόσο όλες συμπυκνώνονται σε μία: εκείνοι που σηκώνονται με το πρώτο χτύπημα του ξυπνητηριού και εκείνοι που πατούν snooze ξανά και ξανά, μέχρι να μην υπάρχει πλέον περιθώριο για άλλη αναβολή. Αν ανήκετε στη δεύτερη κατηγορία, σίγουρα νιώθετε ότι αυτό το 5λεπτο είναι θείο δώρο την ώρα που συμβαίνει, αλλά πιθανόν να μην έχετε αναρωτηθεί αν αυτή η συνήθεια κάνει καλό ή κακό στον ύπνο σας. Η απάντηση, σύμφωνα με την έρευνα, είναι λίγο πιο σύνθετη από ένα απλό «σηκωθείτε αμέσως».

 Τι συμβαίνει όταν χτυπά το ξυπνητήρι;
Το αίσθημα ότι ο εγκέφαλος χρειάζεται χρόνο για να «πάρει μπρος» έχει όνομα: sleep inertia, δηλαδή αδράνεια ύπνου. Πρόκειται για τη μεταβατική κατάσταση αμέσως μετά το ξύπνημα, κατά την οποία μπορεί να αισθανόμαστε υπνηλία, μειωμένη εγρήγορση και δυσκολία στη συγκέντρωση και χρειάζονται από 15 έως 60 λεπτά προκειμένου ο εγκέφαλος να καθαρίσει από τα χημικά στοιχεία του ύπνου (όπως η αδενοσίνη) και να αρχίσει να λειτουργεί στο 100%. Το snooze παρεμβαίνει ακριβώς σε αυτή τη διαδικασία: αντί να περάσουμε μία φορά από τον ύπνο στην εγρήγορση, ξυπνάμε, ξανακοιμόμαστε και ξαναξυπνάμε μέσα σε λίγα λεπτά. Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον.

Το snooze δεν είναι απαραίτητα ο εχθρός
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Sleep Research εξέτασε τη συνήθεια του snooze σε δύο διαφορετικά δείγματα. Στην εργαστηριακή μελέτη συμμετείχαν 31 άνθρωποι που συνήθιζαν να χρησιμοποιούν snooze και συγκρίθηκαν οι επιδράσεις 30 λεπτών snoozing με ένα απότομο ξύπνημα. Τα αποτελέσματα δεν έδειξαν ότι το snooze έκανε τους συμμετέχοντες συνολικά πιο κουρασμένους ή επηρέαζε αρνητικά τη διάθεση και την ορμονική απόκριση στο ξύπνημα. Αντίθετα, σε ορισμένα γνωστικά τεστ η απόδοση αμέσως μετά το ξύπνημα ήταν ίδια ή καλύτερη με το snooze. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι το σύντομο snooze μπορεί να περιορίζει την απότομη μετάβαση από τον ύπνο στην εγρήγορση, ιδιαίτερα σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να ξυπνήσουν το πρωί. Υπήρχε όμως ένα τίμημα: περίπου έξι λεπτά λιγότερου συνολικού ύπνου. Οι συμμετέχοντες έχασαν αυτά τα έξι λεπτά επειδή ο ύπνος τους διακόπτονταν συνεχώς από τα ξυπνητήρια και ο εγκέφαλος χρειαζόταν χρόνο για να ξανακοιμηθεί μετά από κάθε πάτημα του κουμπιού αναβολής, σε αντίθεση με την ομάδα που δεν χρησιμοποιούσε snooze, η οποία ξυπνούσε κατευθείαν τη συγκεκριμένη ώρα και δεν έχανε ύπνο με αφυπνίσεις.

Μπορούμε να πατάμε snooze χωρίς τύψεις;
Όχι ακριβώς. Μια άλλη εργαστηριακή μελέτη, μικρότερη και με μόλις 10 συμμετέχοντες, κατέληξε σε διαφορετικό συμπέρασμα. Οι επαναλαμβανόμενες αφυπνίσεις κατά τα τελευταία 20 λεπτά του ύπνου αύξησαν τον χρόνο εγρήγορσης και τον ελαφρύ ύπνο και συνδέθηκαν με μεγαλύτερη αδράνεια μετά το τελικό ξύπνημα. Η διαφορά ανάμεσα στις δύο μελέτες έχει σημασία: δεν έχουμε στοιχεία που να δείχνουν ότι το snooze είναι γενικά επιβλαβές, αλλά ούτε ότι αποτελεί καλύτερο τρόπο ύπνου για όλους. Οι διαθέσιμες μελέτες είναι ακόμη περιορισμένες και έχουν διαφορετικό σχεδιασμό και μικρά εργαστηριακά δείγματα.

Τελικά, τι να κάνουμε;
Αν πατάτε μία φορά snooze και μετά σηκώνεστε, δεν υπάρχει λόγος να θεωρείτε ότι καταστρέφετε τον ύπνο σας. Μάλιστα, τα σημερινά δεδομένα αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο ότι ένα σύντομο snooze μπορεί να βοηθά κάποιους ανθρώπους να περάσουν πιο ομαλά στην εγρήγορση. Αν όμως χρειάζεστε πέντε ή έξι ξυπνητήρια κάθε πρωί για να καταφέρετε να σηκωθείτε, αξίζει να κοιτάξετε κάτι πιο βασικό: μήπως απλώς δεν κοιμάστε αρκετά; Στη μελέτη του Journal of Sleep Research, όσοι δήλωναν ότι χρησιμοποιούν snooze ανέφεραν συχνότερα πρωινή υπνηλία και μικρότερη διάρκεια ύπνου. Εν ολίγοις, το πραγματικό πρόβλημα μπορεί να μην είναι το κουμπί snooze, αλλά το ότι το σώμα σας δεν έχει ολοκληρώσει όσο ύπνο χρειάζεται όταν χτυπά το πρώτο ξυπνητήρι. Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει να λύσετε εξασφαλίζοντας μια καλύτερη ρουτίνα ύπνου. 

Πηγές
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jsr.14054
https://link.springer.com/article/10.1186/s40101-022-00317-w