Γιατί οι ευρωπαϊκές χώρες καλούν τους πολίτες να προετοιμαστούν για τρεις ημέρες έκτακτης ανάγκης, τι πρέπει να περιλαμβάνει το κιτ επιβίωσης και ποιες οδηγίες χρειάζεται να γνωρίζουμε.

Αρχικά το είδαμε στο TikTok: πολίτες από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες μοιράζονταν φυλλάδια και ενημερωτικά σημειώματα που είχαν λάβει από τις κρατικές αρχές, με οδηγίες για το πώς πρέπει να προετοιμάσουν το σπίτι τους σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Από τη Σουηδία και τη Φινλανδία μέχρι τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ολλανδία, το μήνυμα ήταν παρόμοιο: κάθε νοικοκυριό θα πρέπει να διαθέτει βασικά αποθέματα και να μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του για τουλάχιστον 72 ώρες, σε περίπτωση που μια σοβαρή κρίση διαταράξει την καθημερινότητα.

Η συζήτηση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη διάσταση όταν, στις 3 Νοεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε νέες κατευθυντήριες γραμμές για την ετοιμότητα του πληθυσμού απέναντι σε έκτακτες καταστάσεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται η δυνατότητα των πολιτών να αυτοεξυπηρετηθούν κατά τις πρώτες τρεις ημέρες μιας κρίσης, μέχρι να κινητοποιηθούν πλήρως οι αρμόδιες υπηρεσίες. Τι σημαίνει, όμως, στην πράξη η σύσταση για το κιτ ετοιμότητας των 72 ωρών; Γιατί γίνεται αυτή η προτροπή, τι πρέπει να περιλαμβάνει και πώς μπορούμε να οργανώσουμε το σπίτι μας χωρίς υπερβολές και πανικό;

Γιατί οι κυβερνήσεις ζητούν προετοιμασία 72 ωρών
Η σύσταση δεν αφορά αποκλειστικά ένα ενδεχόμενο πολεμικής σύρραξης, όπως ενδεχομένως δημιουργείται η εντύπωση από ορισμένες αναρτήσεις στα social media. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ακολουθεί πλέον μια προσέγγιση που λαμβάνει υπόψη διαφορετικές κατηγορίες κινδύνων: ακραία καιρικά φαινόμενα, πλημμύρες, πυρκαγιές, σεισμούς, βιομηχανικά ατυχήματα, κυβερνοεπιθέσεις, διακοπές ηλεκτροδότησης και προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Δεν έχουν συμβεί και λίγα τα τελευταία χρόνια: η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι φυσικές καταστροφές και οι πρόσφατες διαταραχές σε κρίσιμες υποδομές ανέδειξαν πόσο εύκολα μπορεί να επηρεαστεί η πρόσβαση σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Γι' αυτό και η στρατηγική Preparedness Union της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2025, έθεσε ως στόχο την ενίσχυση της ετοιμότητας όχι μόνο των κρατικών μηχανισμών αλλά και των ίδιων των πολιτών.

Γιατί επιλέχθηκαν οι 72 ώρες; Πρόκειται για ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα αυτονομίας, κατά το οποίο οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης μπορεί να βρίσκονται υπό μεγάλη πίεση, ενώ απαιτείται χρόνος για την οργάνωση της παροχής βοήθειας, την αποκατάσταση υποδομών και τη διανομή προμηθειών. Όσο περισσότερα νοικοκυριά μπορούν να καλύψουν προσωρινά τις βασικές ανάγκες τους, τόσο περισσότερους διαθέσιμους πόρους μπορούν οι αρχές να κατευθύνουν σε ανθρώπους που χρειάζονται άμεση υποστήριξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αρχές προβλέπουν πως θα συμβεί κάποια καταστροφή ή ότι η βοήθεια θα καθυστερήσει υποχρεωτικά τρεις ημέρες. Οι 72 ώρες αποτελούν ένα ελάχιστο επίπεδο προετοιμασίας και όχι πρόβλεψη για την εξέλιξη μιας κρίσης.

Τι πρέπει να περιλαμβάνει ένα κιτ ετοιμότητας 72 ωρών;
Η βασική ιδέα είναι να έχουμε στο σπίτι όσα θα χρειαστούμε εάν διακοπεί προσωρινά η ηλεκτροδότηση, η υδροδότηση, η λειτουργία των καταστημάτων ή οι ηλεκτρονικές επικοινωνίες. Δεν χρειάζεται να αγοράσετε ένα πανάκριβο, εξειδικευμένο πακέτο επιβίωσης. Μπορείτε να συγκεντρώσετε σταδιακά τα απαραίτητα, αξιοποιώντας και πράγματα που ήδη έχετε.

Νερό και τρόφιμα
Το νερό είναι η πρώτη και σημαντικότερη προτεραιότητα. Χρειάζεται να υπάρχει διαθέσιμο πόσιμο νερό για κάθε μέλος του νοικοκυριού, αλλά και ποσότητα για βασικές ανάγκες μαγειρέματος και υγιεινής. Για τα τρόφιμα, προτιμήστε προϊόντα που διατηρούνται εκτός ψυγείου και μπορούν να καταναλωθούν χωρίς μαγείρεμα ή με ελάχιστη προετοιμασία, όπως: κονσέρβες τόνου, οσπρίων και λαχανικών, κράκερ, φρυγανιές και παξιμάδια, ξηρούς καρπούς και αποξηραμένα φρούτα, μπάρες δημητριακών, τρόφιμα μακράς διάρκειας που καταναλώνετε ήδη στην καθημερινότητά σας. Μην ξεχνάτε το χειροκίνητο ανοιχτήρι κονσερβών, καθώς και τις ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες παιδιών ή ατόμων που ακολουθούν ειδική δίαιτα.

Φάρμακα και πρώτες βοήθειες
Φροντίστε να έχετε επαρκή ποσότητα από τα απαραίτητα φάρμακα που λαμβάνουν τα μέλη της οικογένειας, ειδικά όταν πρόκειται για χρόνια αγωγή. Συμπεριλάβετε ένα βασικό φαρμακείο με αποστειρωμένες γάζες, επιδέσμους, επιθέματα, αντισηπτικό και θερμόμετρο. Εάν υπάρχουν άτομα με χρόνια νοσήματα, ηλικιωμένοι ή άνθρωποι με αναπηρία, χρειάζεται να προβλέψετε και τυχόν ειδικά ιατρικά αναλώσιμα, εφεδρικά βοηθήματα ή εξοπλισμό που εξαρτάται από την ηλεκτρική ενέργεια.

Φωτισμός και επικοινωνία
Σε περίπτωση διακοπής ρεύματος, ένας φακός με εφεδρικές μπαταρίες είναι απαραίτητος. Χρήσιμο είναι επίσης ένα φορητό ραδιόφωνο με μπαταρίες, ώστε να μπορείτε να ενημερώνεστε από επίσημες πηγές ακόμη και όταν δεν λειτουργεί το διαδίκτυο. Συμπεριλάβετε ακόμη power bank πλήρως φορτισμένο, φορτιστές κινητών τηλεφώνων, εφεδρικές μπαταρίες.

Είδη προσωπικής υγιεινής
Η διακοπή της υδροδότησης μπορεί να δυσκολέψει ακόμη και τις πιο απλές καθημερινές ανάγκες. Καλό είναι να έχετε διαθέσιμα υγρά μαντηλάκια, αντισηπτικό χεριών, σαπούνι, χαρτί υγείας, οδοντόβουρτσες, οδοντόκρεμα και σακούλες απορριμμάτων. Επίσης, χρειάζεται να υπάρχει πρόβλεψη για τη διαχείριση των απορριμμάτων και τη χρήση της τουαλέτας εάν δεν λειτουργεί κανονικά το αποχετευτικό σύστημα.

Μετρητά και σημαντικά έγγραφα
Σε μια έκτακτη κατάσταση μπορεί να μη λειτουργούν τα ΑΤΜ, τα POS ή οι ηλεκτρονικές πληρωμές. Γι' αυτό είναι χρήσιμο να υπάρχει ένα μικρό απόθεμα μετρητών, κατά προτίμηση και σε μικρά χαρτονομίσματα και κέρματα. Παράλληλα, κρατήστε σε αδιάβροχη θήκη φωτοτυπίες ή αντίγραφα σημαντικών εγγράφων, όπως ταυτότητες, διαβατήρια, ασφαλιστικά στοιχεία και ιατρικές συνταγές.

Ρούχα και βασικά εργαλεία
Μια κουβέρτα, ζεστά ρούχα, αδιάβροχο, ένα πολυεργαλείο, σπίρτα ή αναπτήρας και ένα βασικό σετ εργαλείων μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμα. Αν υπάρχουν μικρά παιδιά, προβλέψτε επίσης λίγα παιχνίδια ή άλλα αντικείμενα που θα τα βοηθήσουν να απασχοληθούν.

Πρόβλεψη για κατοικίδια
Μην ξεχνάτε τα ζώα συντροφιάς. Χρειάζονται τροφή, πόσιμο νερό, τυχόν φάρμακα, λουρί ή κλουβί μεταφοράς και τα απαραίτητα είδη υγιεινής.

Τι πρέπει να κάνουμε πριν και κατά τη διάρκεια μιας κρίσης;
Η προετοιμασία δεν περιορίζεται στη συγκέντρωση προμηθειών. Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζετε πώς θα αντιδράσετε.

Καταρτίστε ένα οικογενειακό σχέδιο επικοινωνίας. Συμφωνήστε πώς θα επικοινωνήσετε εάν δεν λειτουργούν τα κινητά δίκτυα και ορίστε ένα σημείο συνάντησης σε περίπτωση που χρειαστεί να απομακρυνθείτε από το σπίτι.

Κρατήστε γραμμένα τα τηλέφωνα έκτακτης ανάγκης. Μην βασίζεστε αποκλειστικά στις επαφές του κινητού σας. Στην Ελλάδα, ο ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης είναι το 112.

Ενημερωθείτε για τους τοπικούς κινδύνους. Μάθετε ποιες είναι οι οδηγίες προστασίας για την περιοχή σας σε περίπτωση σεισμού, πυρκαγιάς ή πλημμύρας.

Μάθετε πού βρίσκονται οι βασικοί διακόπτες. Είναι σημαντικό να ξέρετε πώς να διακόψετε την παροχή ρεύματος, νερού ή φυσικού αερίου, εφόσον αυτό απαιτείται και είναι ασφαλές.

Έχετε έτοιμη μια τσάντα άμεσης αποχώρησης. Σε περίπτωση εκκένωσης, θα πρέπει να μπορείτε να πάρετε γρήγορα τα απαραίτητα, χωρίς να χάσετε χρόνο συγκεντρώνοντας αντικείμενα.

Ακολουθείτε τις επίσημες οδηγίες. Ενημερώνεστε από την Πολιτική Προστασία, το 112 και τους αρμόδιους φορείς και αποφεύγετε τη διάδοση ανεπιβεβαίωτων πληροφοριών.

Είναι επίσης σημαντικό να ελέγχετε περιοδικά τις ημερομηνίες λήξης των τροφίμων και των φαρμάκων, να ανανεώνετε τις μπαταρίες και να φορτίζετε τα power banks.

Τι ισχύει στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα υπάρχουν ήδη οδηγίες πολιτικής προστασίας για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και έκτακτων περιστατικών, ενώ ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός έχει δημοσιεύσει συγκεκριμένες συστάσεις για το περιεχόμενο ενός σακιδίου έκτακτης ανάγκης. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία δίνει πλέον μια πιο συνολική διάσταση στην προετοιμασία των νοικοκυριών, συνδέοντας την ατομική ετοιμότητα με τη συνολική ανθεκτικότητα της κοινωνίας. Να διευκρινίσουμε ότι οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν αποτελούν υποχρεωτική εντολή προς τους πολίτες να αγοράσουν συγκεκριμένο εξοπλισμό. Είναι μη δεσμευτικές συστάσεις προς τα κράτη και τις αρμόδιες αρχές, ώστε να ενισχύσουν την ενημέρωση και την πρακτική προετοιμασία του πληθυσμού.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να μετατρέψουμε το σπίτι μας σε καταφύγιο ούτε να δημιουργήσουμε αποθέματα τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης χωρίς μέτρο. Είναι να έχουμε μια στοιχειώδη οργάνωση, ώστε να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε ψύχραιμα μια απρόβλεπτη κατάσταση, προστατεύοντας τον εαυτό μας και τους ανθρώπους μας.